'Zwarte trots, witte schaamte' van Peter Verlinden- over de witte frustraties en zwarte woede

Non-Fictie De Ochtend

De voorbije weken is het racismedebat weer in alle hevigheid losgebarsten. Naar aanleiding van de gewelddadige dood van George Floyd in de Verenigde Staten. Over de hele wereld is geprotesteerd, ook bij ons. Maar hier ging de discussie al snel over het verleden, en het koloniale beleid in Congo. Moeten we ons daarvoor excuseren? En vooral: Wie moet dat dan doen? En dan zijn er ook nog die standbeelden van Leopold II? Peter Verlinden is de auteur van een nieuw boek 'Zwarte trots, witte schaamte'. En ook oud-collega, Afrika-specialist.

Zwarte trots, Witte schaamte

'Zwarte trots: In de zwarte gemeenschap, ook bij ons is er een herwonnen trots, mensen zijn weer fier dat ze zwart zijn en dat is ook de voedingsbodem voor het protest van nu. En daarnaast kan je je de vraag stellen of de 'witte' mensen zich moeten schamen voor het vroegere beleid. Maar er staat een vraagteken achter? ', legt Verlinden de titel uit.

En wat is het antwoord achter dat vraagteken?

'Er is eigenlijk niet wit of zwart, maar eerder grijs. Om je collectief te verontschuldigen, dat is iets moeilijk. Want veel van de mensen die nu leven, hebben niets te maken met dat verleden, hebben nooit beslissingen daarover genomen. Waarom zou je je daar dan voor moeten schamen? We hadden in die tijd ook niet met een echte volwaardige democratie te maken waarbij de mensen betrokken werden bij het beleid in de kolonie. Het werkt ook veel te polariserend zo'n collectief schuldgevoel.'

Peter Verlinden legt in het boek uit waarom hij geen voorstander is van het aanbieden van excuses. 'Toch niet van excuses zoals we ze tot nu toe kennen. Het type excuses als die van Guy Verhofstad in Rwanda, hebben uiteindelijk niets opgeleverd voor de mensen daar. Wat er wel moet is: empathie, besef en erkenning van de fouten in het verleden en de lessen die eruit getrokken moeten worden. Een beter beleid in Afrika zelf en ook de diaspora hier. '

Een momentum

Dit zou wel een momentum kunnen zijn, dat we moeten grijpen, precies om de oude discussie te beslechten? 'Je kan het inderdaad gebruiken om de puntjes op de i te zetten', zegt Verlinden, 'om duidelijk te maken waar het fout gelopen is en vooral ook in de context van toen'. 'Dorpen die plat gebrand zijn tijdens het beleid van Leopold II, dat is inderdaad een misdaad. Maar het is iets anders om het koloniale systeem uit de jaren 30, 40, 50 als misdadig te beschouwen. Het was toen een systeem dat door de Verenigde Naties beschouwd werd als de best mogelijke wijze om mensen te verbeteren. De ontwikkelingssamenwerking van toen dus. Misschien wel een hypocriete politiek toen, maar wel één waar iedereen achter stond. Let dus op met zaken uit het verleden te veroordelen met de normen van vandaag. '

Excuses zijn niet de oplossing

'Als je je excuses uitspreekt, moet je ook consequent zijn. Er zijn nog veel andere dingen waar we ons dan voor moeten verontschuldigen vandaag? Bijv. voor het gezondheidsbeleid van de jaren 60 en 70, waar er geen aandacht was voor kankerverwekkende fabrieken. Een moeilijke vergelijking, maar het maakt duidelijk dat je je niet zomaar kan verontschuldigen. Je moet er wel lessen uit trekken.'

'Je kan niet praten over een geschiedenis, als je niet de feiten op een rijtje zet. Het is absoluut historisch onjuist om Leopold II te betichten van genocide. Hij heeft effectief een schrikbewind gevoerd. We weten dat er geen bevolkingsgroei was in die tijd en dat was zeker ook een gevolg van dat bewind. Heel veel verklaringen van die doden liggen wel ook in epidemieën. Het was inderdaad een schrikbewind met gevolgen, maar het was geen bewuste genocide. Je moet het dus wel juist benoemen.

Er zijn wel gruweldaden gebeurd. Maar sinds de onafhankelijkheid van Congo zijn er wel veel meer mensen gedood dan tijdens de koloniale periode', voegt Verlinden toe.

Het vernietigen van de Congolese identiteit dat is de echte misdaad

Peter Verlinden zou als militant dus liever op straat komen voor het onrecht van vandaag dan dat van het verleden, besluit hij. 'Wat Leopold II deed in het verleden, dat doen de Chinezen nu nog in Afrika. Ze gaan naar Afrika voor goedkope grondstoffen. Leopold II was niet geïnteresseerd in de Congolezen, hij heeft daarmee België verrijkt. Na 1908 werd er geleidelijk aan een koloniaal systeem in Congo uitgewerkt en daar werd de Congolese bevolking puur materieel wel 'beter' door. Maar de Congolezen werd niets gevraagd, ze moesten alles maar slikken en dat is volgens Verlinden de grootste misdaad van het koloniaal systeem: het vernietigen van de Congolese identiteit en dat ligt aan de basis van waarom het nu nog slecht gaat in Congo.

De standbeelden moeten blijven met context

De manier waarop we naar het verleden kijken, verandert voortdurend. Gebruik de monumenten op straat om die verandering te duiden, zet er een extra beeld bij , een touchscreen, etc. De standbeelden in musea zetten is ze en daarmee ook de geschiedenis doen vergeten…laat ze op straat en maak ze toegankelijk.

Moeten we geen begrip hebben voor het feit dat er mensen aanstoot aan nemen?

'Tuurlijk wel, net zoals we de figuur van Zwarte Piet ook anders moeten invullen. Zelf heb ik ook 3 kinderen met een donkere huidskleur en ik begrijp de gevoeligheid maar al te goed. Ik doe in mijn boek een poging om een aantal zaken eens op een andere manier te bekijken. We moeten opletten om mensen niet tegen mekaar op te zetten. Vandaar dat ik niet hou van dat schuldgevoel en het opzetten van wit tegen zwart. De grootste 'profiteurs' van al wat er in al die tijd gebeurd is, is de Afrikaanse elite van nu, zoals een Kagames, Mobutu's, Tshisekedi's van vandaag. Die profiteren nu van hun eigen bevolking', sluit Verlinden af.

Herbeluister het volledige interview op Radio1.be

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief