Erik Van Grieken

De plantenjager uit Leningrad: 'Het landbouwbeleid van Stalin leidde tot kannibalisme'

Historische roman Interne Keuken

Trofim Lysenko was ervan overtuigd dat je landbouwgewassen kunt opvoeden. Begraaf een zak zaaigoed in de sneeuw zodat de graankorrels leren met vrieskou om te gaan, en je krijgt tarwe die in barre omstandigheden zal gedijen. Zo kunnen we de opbrengst van de Sovjetlandbouw spectaculair verhogen, was zijn overtuiging.

Flauwekul natuurlijk, maar Lysenko had een fan: Jozef Stalin. Het landbouwbeleid van de Sovjetunie werd gebaseerd op plantkunde volgens Trofim Lysenko.

Het resultaat was hongersnood. Miljoenen doden, maar Lysenko ontsnapte aan alle kritiek; sterker nog, het was in de Sovjetunie simpelweg verboden kritiek te uiten op het Lysenkoisme. Stalin bleef er tot zijn laatste dag in geloven. Het verbod op kritiek werd pas in 1964 opgeheven.

Uiteraard waren er ook in de Sovjetunie geleerden die wisten dat Lysenko een pseudowetenschapper was en een charlatan. Nikolai Vavilov was een plantkundige die wereldfaam genoot. Hij organiseerde expedities om wilde varianten te verzamelen van voedselgewassen, legde een enorme verzameling zaden en planten aan en kruiste die. Zo verkreeg hij tarwe en appelbomen die het barre Russische klimaat aankunnen. Niet door opvoeding, maar door genetische selectie.

Dat vond Stalin bourgeois-wetenschap, contra-revolutionair en klassevijandig. Met zijn Darwiniaanse theorieën saboteerde Vavilov de Sovjetlandbouw, vond Stalin. Zijn internationale contacten waren het bewijs van spionage.

Vavilov werd gearresteerd en ter dood veroordeeld. Als hij niet zo wereldberoemd was geweest, hadden ze hem meteen gefusilleerd. Hij kwijnde weg in de gevangenis en stierf in 1943 aan ondervoeding.

Louise Fresco, zelf landbouwwetenschapper, heeft over Vavilov en Lysenko een historische roman geschreven: De plantenjager uit Leningrad. Zaterdag zat ze aan de Interne Keukentafel.

Louise Fresco was ook één van de auteurs in de Boekathon. Herbekijk het gesprek op VRT NU.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief