Marc Toussaint

Herbeluister: 'Nachtrust'- het verband tussen psychische aandoeningen en slaaptekort

Non-Fictie Interne Keuken

Nathaniël Kleitman was een van de eerste slaapwetenschappers. In 1938 liet hij zich ruim een maand opsluiten in een grot, samen met zijn student Bruce Richardson, afgeschermd van het daglicht. Doel van het experiment was de slaap onderzoeken. De twee wilden uitproberen of ze hun etmalen kon oprekken tot 28 uur in plaats van 24 uur. Dat lukte niet. Blijkbaar hebben mensen een biologische klok die zich niet zo makkelijk laat manipuleren.

In slapen kruipt veel tijd: de doorsneemens slaapt 36% van zijn leven. De collega's van Interne Keuken hebben het even uitgerekend: Sven heeft al 19 jaar van zijn leven verslapen, Koen 21 jaar.

Thomas Edison was een tegenstander van slapen, hij vond het crimineel tijdverlies. Hij had zelf genoeg aan vier uur slaap per nacht en verwachtte van zijn werknemers hetzelfde. Edison mag dan een genie geweest zijn, hij had ongelijk. Slapen is noodzakelijk voor ons psychisch welzijn.

Nachtrust

Dalena van Heugten, psychologe en slaapexperte, heeft met 'Nachtrust' een overzicht geschreven van de stand van de slaapwetenschap.

Dalena van Heugten heeft zelf onderzoek gedaan in het slaaplaboratorium van Oxford naar het verband tussen psychische aandoeningen en slaaptekort. Dat verband bestaat, onomstotelijk. Sommige wetenschappers zeggen onomwonden dat een droom een soort psychose is. Dat is overigens geen nieuw inzicht. Schopenhauer noemde 'den Traum einen kurzen Wahnsinn und den Wahnsinn einen langen Traum'.

Afgelopen zaterdag zat Dalena van Heugten aan de Interne Keukentafel. Ze legde uit wat er tijdens het slapen in onze hersenen gebeurt, en wat dat alles te maken heeft met psychisch welzijn. 'Slapen is belangrijk: onze hersenen zijn soms actiever als we slapen dan als we wakker zijn'. Tijdens de slaap zijn we naast dat we lichamelijk aan het herstellen zijn, zijn onze hersenen bezig met alles wat we overdag meemaken. Dat zijn dingen die in slaaplaboratoria onderzocht zijn. Door geluiden te laten horen tijdens bepaalde fases in de slaap kunnen we ons geheugen versterken of zelfs verslechten. Een student die een nachtje door doet om te studeren is eigenlijk niet zo goed bezig. Je leerstof inlezen om 's nachts te laten afspelen, dat werkt niet per se. Je moet dat dan op het juiste moment laten afspelen. Dat hangt van je slaapfase of. Het zou op het verkeerde moment van je slaap er zelfs voor zorgen dat je de leerstof zou vergeten.

We kunnen redelijk lang zonder slaap, maar we zijn afhankelijk van een 24uurs-ritme. Als je dan in een grot gaat slapen heb je geen daglicht, maar zelfs dan ga je je ritme net een beetje verschuiven. Maar veel verschil is er dus niet. Dat hebben mensen dus al onderzocht. Mensen die blind zijn hebben ook geen daglicht. In een grot zijn alle referenties weg en toch weet je lichaam nu zijn we 24uur verder. Dat heeft met je metabolisme en allerlei interne zaken te maken.

Slaapproblemen

Een groot deel van het boek gaat over 'slaapproblemen'. De gevolgen van te weinig slaap zijn immens: concentratie, emotiebeheersing, geheugen,...gaan allemaal achteruit. 'Als je een nacht niet slaapt, dan is je vaardigheid om te rijden net zo slecht als wanneer je 2 biertjes gedronken hebt. Je zou eigenlijk niet meer mogen rijden', legt Van Heugten uit. 'Het is zelfs erger dan wanneer je drinkt. Onder invloed van alcohol rem je te laat, als je in slaap valt rem je helemaal niet.'

'Als je een dag of 10 2 uur minder slaapt dan normaal, dan is dat hetzelfde als wanneer je een nachtje doorgedaan hebt', legt Van Heugten uit. 'Gemiddeld moet je tussen zo'n 7 en 8u per nacht slapen. Je kan je slaap ook niet inhalen. Je haalt je ritme overhoop.'

Als je chronisch te weinig slaapt ga je de wereld donkerder inzien. Je krijgt er kanker en diabetes van. Slaap heeft een invloed op je metabolisme. Als je te weinig slaapt krijg je zin in koolhydraten.

Oplossingen zijn niet zo eenvoudig. Maar er zijn wel een aantal tips: slaaphygiëne, je houden aan een routine en er zijn ook behandelingen zoals cognitieve gedragstherapie voor slapeloosheid.

'Wakker in bed liggen, helpt niet. Sta dan op en ga ergens anders heen en lees een neutraal of saai boek en ga dan als je moe bent terug naar je bed. Want anders ga je je bed associëren met niet slapen', legt Van Heugten uit. Beweging en sport zijn belangrijk, maar wel op de juiste momenten van de dag. Je kan best 's ochtends stevig sporten. Op de middag naar buiten gaan en wandelen en 's avonds ontspannen. Je lichaam heeft nog 2 of 3 uur nodig om tot rust te komen.

Maar slaappillen liever niet. Want dat is nepslaap, een verdoving. 'De hersenactiviteiten tijdens een droom of psychose lijken erg op mekaar. En daarom hebben een hoop mentale problemen hun oorsprong ook bij het slaaptekort', legt Van Heugten verder uit.

Herbeluister het gesprek op Radio1.be

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief