ASP Editions

Wat deed Victor Horta in de Verenigde Staten tijdens WOI?

Geschiedenis Pompidou

Wat voerde Victor Horta tijdens de Eerste Wereldoorlog uit in de VS, en welke impact had dat verblijf op zijn werk? Tom Packet zoekt het uit in zijn boek 'Horta in Amerika', verschenen bij ASP Editions. Hij sprak erover met presentator Heleen Debruyne in Pompidou op Klara.

Toen de oorlog uitbrak in 1914 werkte Horta aan allerlei grote projecten: het Brugmann ziekenhuis, het Station Brussel-Centraal en hij was directeur aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten van Brussel. De gewelddadige invasie in België schokte veel mensen en al snel trekt er een vluchtelingen stroom op gang. Veel collega's trekken weg, maar de Horta's zelf blijven. Ze hadden wel de middelen om te vluchten, maar vermoedelijk heerste er ook een loyaliteitsgevoel dat mensen weerhield om weg te trekken.

Een voorbarig wederopbouwcongres

'In 1915 ging hij naar Londen voor een wederopbouwcongres georganiseerd voor Belgische architecten en ingenieurs. De Belgische regering zat daar ook in ballingschap. De oorlog was nog volop bezig, niemand wist hoe die ging eindigen, maar zij bespraken de wederopbouw al. 'Het idee van het Duitse leger was om door België te stoten om een oorlog met Frankrijk te voeren, en dus aanvankelijk wilde men België niet langdurig bezetten,' vertelt kunsthistoricus Tom Packet. 'Men dacht ook dat die oorlog snel voorbij zou zijn.'

Hoe geraakte Horta op dat congres? 'In 1915 in Londen wilde men de tijd die er was nuttig besteden, er was immers enorm veel verwoest. Horta zat nog in Brussel, maar zijn vriend Emile Vinck zei tegen de minister dat Horta moest worden uitgenodigd. Horta werd toegelaten om naar Londen te gaan, want hij vertelde dat hij een reisje naar Stockholm ging doen, aangezien zijn vrouw Julia van Zweden afkomstig was.' Naar geallieerd gebied trekken mocht immers niet van de bezetter.

'Horta veroordeelde de verwoestingen in België op dat congres,' gaat Packet verder. 'Hij wist dat dat een foute uitspraak was en men probeerde de uitspraak voor de pers te verzwijgen, maar het lekte toch. Als gevolg kon Horta niet meer terug naar België. Hij had gedacht dat hij enkele dagen wegging, maar het werd een ballingschap van vier jaar.'

Fondsen werven in de VS

De mensen in ballingschap wilden zich nuttig maken: 'België was bezet, dus er was geen de connectie tussen het legerfront en het thuisfront. Het opkrikken van het gemoed van de soldaten viel dus op de schouders van de bannelingen. Samen met andere kunstenaars associeert Horta zich in de 'league of Belgian artists'. Ze organiseren concerten, verkopen schilderijen, publicerenboekjes... en de opbrengst daarvan ging naar cadeautjes voor het Belgische leger.'

Horta trekt in december 1915 naar de VS om fondsen te werven voor het Rode Kruis, maar Julia was de eerste die dat deed. Zij vertrok al in de late lente van 1915 naar Zweden om er op vraag van de Belgische regering lezingen te geven.

'Het was de bedoeling om de Amerikanen ervan overtuigd te krijgen dat ze moesten helpen,' legt Tom Packet uit. 'De VS was officieel neutraal in het begin. Wilson had afgekondigd dat het land economisch, politiek en zelfs moreel neutraal moest zijn. Maar Amerika was een enorm welvarend land en dus een potentieel belangrijke bondgenoot van de landen in oorlog. De Belgische regering deed al vroeg vele inspanningen om de Amerikanen zo veel mogelijk te duwen naar het kamp van de geallieerden.' De grens tussen fondsenwerving en propaganda was bijzonder vaag.

Hoe gingen die lezingen eraan toe? Wat vond Horta van de Amerikaanse architectuur? Hoe heeft die werk beïnvloed?

Beluister het volledige gesprek met Tom Packet op Klara hieronder.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief