'Voyage autour de ma chambre' van Xavier le Maistre: een boek over denken en een ode aan de verbeelding

Non-fictie Radio 1

De Wereld van Sofie stond vandaag stil bij 'leven in een kleine wereld'. De wereld is de voorbije twee jaar noodgedwongen kleiner geworden: corona plaatste ons in quarantaine en nu is er opnieuw de verplichting tot thuiswerk. Hoe kan een kleine ruimte toch boeiend zijn? Misschien biedt volgend boekje inspiratie.

'Voyage autour de ma chambre'

In 1794 schreef de Franse auteur Xavier de Maistre het boekje ‘Voyage autour de ma chambre’. Het begint allemaal met de schrijver of de hoofdpersoon die in huisarrest is beland en zijn kamer niet uit kan. Maar er wonderwel in slaagt die kleine wereld te ontvluchten door zijn gedachten de vrije loop te geven. Alexander Roose, docent Franse literatuur aan de universiteit Gent, herlas het verhaal nog een keer tijdens de eerste lockdown. Een gesprek dat nu opnieuw wordt bovengehaald in De Wereld van Sofie.

Nadenken over denken

Het hoofdpersonage kreeg huisarrest na een duel, wat verboden was. De aristocratie, waartoe de Maistre behoorde, bleef vasthouden aan het gebruik omdat ze een belediging niet zomaar lieten passeren. Hij is opgesloten voor 42 dagen in een kamer van 36 passen, ongeveer 30m2. Hij vindt voor zichzelf een programma uit: elke dag een stukje schrijven over wat er in die kamer gebeurt, maar vooral wat er in zijn verbeelding gebeurt. Elk hoofdstuk beschrijft één dag van gevangenschap. Het uitgangspunt is die kamer waarin hij loopt te ijsberen, zoals Kant, zigzaggend, hij stoot op de zetel en begint dan te denken: Hoe belangrijk is een zetel in een leven? Wat doe je in een zetel als je een aantal boeken hebt, een warm haardvuur en schrijfgerei? Dan kom je de dag wel door. De volgende dag botst hij op zijn bed. Wat doe je in een bed? In een bed word je geboren, ga je meestal ook dood, het beste bed is het bed dat is opgemaakt met blauwe en roze lakens...

Elk object in zijn kamer is een aanleiding om na te denken over zijn leven, zijn verleden en mogelijke toekomst maar vooral over de manier waarop zijn eigen denken verloopt. Hij denkt na over zijn eigen denken. Dat denken is nooit lineair. Dat denken verloopt nooit zoals hij het zou willen. Hij beseft ook dat hij een voelende mens is. Hij zou graag hebben dat die meditatie rechtlijnig verloopt, maar dat gebeurt nooit. Er is ook een butler en hond die binnenkomen en die een aanleiding vormen om na te denken over het leven, over wat er toe doet en over hoe hij functioneert. Le Maistre maakt een belangrijk onderscheid tussen 'de ziel' en 'het beest'. De ziel omschrijft hij als de wetgevende macht en het beest als de uitvoerende macht.

Lofzang op de verbeelding

De lockdown maakt het boek opnieuw actueel. 'Het is een wonderbaarlijk boekje', vertelt Roose: 'het is in zijn eenvoud verschrikkelijk complex, een heel toegankelijk boek, geschreven in heel toegankelijk Frans en het is geweldig herkenbaar.' Het doet hem ook denken aan een ander hedendaags boek: 'Het leven, een gebruiksaanwijzing' van Georges Perec. Dit is ook een verhaal van 24 uur in een gebouw waarin Perec zegt dat je moet kijken naar 'het mindere dan het gewone'. 'Er is een nieuwe innerlijke wereld die we zouden moeten ontdekken als een soort metafysische Columbus', vat Roose het samen.

Le Maistre ging na zijn arrest in tsaristische dienst en schreef ook nog 'Le Prisonnier du Caucase', een fantastisch kortverhaal over twee Russische soldaten, een officier en zijn ordonans, een beetje in dezelfde sfeer als 'Voyage autour de ma chambre'. Conclusie: 'Vrijheid kan nooit beknot worden als je verbeelding groot is!'

'Voyage autour de ma chambre' kan je terugvinden op het internet en is ooit verschenen in Nederlandse vertaling bij uitgeverij Voetnoot in 1995, met als titel 'Reis door mijn kamer'.

Herbeluister De Wereld van Sofie over 'Voyage autour de ma chambre' op Radio 1 Select.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief