Keke Keukelaar

Vernieuwend maar té pikant, het leven en werk van de vergeten kunstenares Jeanne Bieruma Oosting

Pompidou

De Nederlandse kunstenares Jeanne Bieruma Oosting ontworstelde zich in de 20ste eeuw aan haar conservatieve familie om haar artistieke roeping te volgen. Ze zette de kunstwereld in rep en roer met haar gedurfde grafiek. Biograaf Jolande Withuis stelde het boek 'Geen tijd verliezen. Jeanne Bieruma Oosting 1898-1994' voor in Pompidou op Klara.

Wie was Jeanne Bieruma Oosting? 'Een heel succesvolle Nederlandse schilderes en grafica in de 20ste eeuw,' vertelt Jolande Withuis. Ik breng iemand voor het voetlicht die weinig mensen kennen, ook in Nederland. Veel openbare musea hebben nochtans werk van haar in hun collecties. Oosting is overleden in 1994 en werd toen in alle kranten herdacht. Ze kreeg veel aandacht tijdens haar leven, maar dat is ook heel snel weggegaan.'

Oosting heeft heel erg lang geleefd, van 1898 tot 1994. Withuis heeft haar nog ontmoet in de jaren 1990. 'Die ontmoeting was heel indrukwekkend. Ik promoveerde in die periode en ik mocht een cadeau uitkiezen. Er waren toen net drie zeer grote tentoonstellingen geweest ter ere van Oostings 90ste verjaardag. De vrouw stond bekend als iemand die uit een heel deftig milieu komt, dus ik stelde me iets heel rijzigs en ongenaakbaars voor. Ze belde naar mijn huis met de vraag of ik naar haar atelier wilde komen. Oosting vond het immers zo interessant wanneer een 'geleerde vrouw' - een term die zij zelf gebruikte en die populair was in de eerste feministische golf - werk van haar wilde. Toen ik haar ontmoette, zag ik een vrij morsige vrouw met een sigaret in haar mondhoek!'

Op elke foto van haar zie je Oosting met een sigaret. 'Ik kwam boven en ik kreeg een soort reprimande: 'hoe kan het dat u wetenschapper bent en dat uw man uw telefoon opneemt?'' Oosting was dus heel verbaasd dat Withuis een geleerde vrouw was die ook een echtgenoot had. ''U kunt toch geen twee heren dienen?' vroeg ze. Ik hoorde toen echt de stem van de eerste feministische golf, waarin het recht op werk en op opleiding centraal stond.' Jolande Withuis voelde zich geïntimideerd en geschrokken. 'Ze vertoonde absoluut geen traditioneel vrouwelijk gedrag'.

Vernieuwend maar té pikant, het leven en werk van de vergeten kunstenares Jeanne Bieruma Oosting

Museum Belvédère, bruikleen Ottema-Kingma Stichting

U kunt toch geen twee heren dienen?

Jeanne Bieruma Oosting

Jeanne Bieruma Oosting schilderde vooral figuratief werk: aquarellen, tuinen en buitenlevens. 'Modern figuratief werk, erg geïnspireerd door de Franse impressionisten en expressionisten,' vertelt Withuis. Oosting was traditioneel opgeleid, volgens de Haagse school die veel somberder is, maar de kleurenexplosie en de vrijheid die ze in Parijs zag, waren een enorme ontdekking.

Ze kwam dan ook uit een heel traditioneel milieu, meer bepaald uit een puissant rijke Friese familie. 'Haar vader was de rijkste man van Friesland en haar moeder was een barones, maar gehuwde vrouwen zoals haar moeder hadden weinig te zeggen.' Oosting mocht niet naar school. Het enige doel van haar leven was een goede partij aan de haak slaan.

'Het kwam tot een enorm conflict toen ze vijftien was en zei dat ze niet zou trouwen, maar een vak wilde leren,' gaat Withuis verder. 'Half gesteund door haar moeder, kon Oosting dan wel hier en daar een opleiding volgen.' Hoe rijk de moeder ook was, zij kon niet over haar eigen geld beschikken. Net zoals in België duurde het in Nederland tot de jaren 1950 vooraleer een vrouw haar eigen bankrekening kon openen. Withuis besteedt een grote aandacht aan de rol die vrouwen, en vooral gehuwde vrouwen, in die periode innamen.

'Geen tijd verliezen. Jeanne Bieruma Oosting 1898-1994' verscheen bij De Bezige Bij.

Beluister het volledige gesprek op Klara Select.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief