Professor psychologie Paul Verhaeghe blikt terug en vooruit in 'Wat brengt u hier?'

Non-fictie VRT NWS

In ‘Wat brengt u hier? In gesprek met Paul Verhaeghe’ stelt journaliste Sarah Vankersschaever de vragen aan de psycho-analyticus en hoogleraar psychologie Paul Verhhaeghe die dit jaar afscheid neemt van de universiteit in Gent.

Twee dagen voor zijn pensioen nodigt Bart Schols de professor uit in de studio van De Afspraak. Hoe heeft hij de voorbije 40 jaar de maatschappij zien veranderen? Dat staat in zijn nieuwe boek, opgetekend door iemand anders die de vragen stelde. Dat liet toe om afstand te kunnen nemen, vertelt Verhaeghe, zelf auteur van onder meer 'Liefde in tijden van eenzaamheid', 'Identiteit', 'Autoriteit' en 'Intimiteit'.

'Ik heb de wereld zien veranderen'

Verhaeghe was al op 23-jarige leeftijd, 'onverantwoord jong eigenlijk', vertelt hij erbij, therapeut en hij is er nooit mee gestopt. De zin 'wat brengt u hier', ook de titel van het boek, is pas 10 à 15 jaar later gekomen.

Verhaeghe is eigenlijk al op 20 maart 2020 op emeritaat gegaan, tijdens de lockdown dus. 'Nu herbegint alles, maar zonder mij...het is dus voor mij gestopt zonder dat ik het wist'.

'Hoezeer is de therapeut Paul Verhaeghe veranderd in 40 jjaar?', vraagt Schols. Op het vlak van psychotherapie, heeft hij de wereld ingrijpend zien veranderen. Hij is nog opgeleid in een klassiek model dat toen van toepassing was en heeft gaandeweg moeten vaststellen dat het niet meer klopte en dat we op een andere manier moesten omgaan met problemen in de psychoanalyse en psychotherapie.

Samengevat komt het hier op neer: 'De problemen zoals we die voor 1990 zagen ontstonden in de schoot van het gezin. Die hadden te maken met een maatschappij die heel restrictief en beklemmend was. Vanaf pakweg de jaren 90 zien we een aantal maatschappelijke veranderen die voor een flink stuk positief waren, maar gaandeweg heel andere accenten hebben gelegd.' Voor hem was een onderzoek waaraan hij heeft meegewerkt, kort na de eeuwwisseling, een eyeopener. 'We interviewden mensen die last hadden van een depressie, voldoende ernstig om opgenomen te worden in de pshychiatrie. Dat waren onderzoeken met semigestructureerde interviews: mensen konden daarin gewoon hun verhaal doen. We moesten vaststellen dat het overgrote deel van de problemen te maken had met de werkvloer. Dat was toen nieuw. Vroeger waren het gezin en relatieproblemen overwegend, die voor alle duidelijkheid niet zijn verdwenen, maar het accent is verschoven', getuigt Verhaeghe.

'Veel maatschappelijke problemen zoals depressie zijn werkgerelateerd'

'Elke maatschappij creëert zijn eigen problemen. onze maatschappij heeft een aantal problemen van de vorige gecorrigeerd. De nieuwe problemen zijn heel duidelijk werkgerelateerd. Het belang van werk is enorm toegenomen. Vroeger was werk iets dat je elders deed, binnen een afgebakende tijd. Voor een kleine groep gold dat niet: artsen, juristen,...dat was een minderheid. Vanaf een bepaald ogenblik is werk iets geworden dat onze identiteit bepaalt, waarmee je naar buiten treedt en jezelf voorstelt. Ondertussen werken we door de digitale evolutie ook altijd en overal.'

Op zich hoeft dat niet negatief te zijn. Maar als je dat koppelt aan de maatschappelijke evolutie waarin competitie en sociale vergelijking belangrijk zijn en er ook verlies is aan autonomie, wordt dit wel problematisch.

Verhaeghe wil ook een misvatting over burn-out de werel uit helpen: 'Men denkt dat burn-out te maken heeft met té hard te moeten werken. Daar heeft het niets mee te maken. Het heeft te maken met verlies aan autonomie en sociale waardering.' Zo leidt op pensioen gaan ook voor een aantal mensen tot identiteitsverlies.

Einde van 'het is nooit genoeg'?

De vooruitgangsidee van 'het is nooit genoeg' is doorgeslagen, volgens Verhaeghe. De tegenbeweging is al bezig - elke nieuwe maatschappij brengt een correctie op de vorige - en veel jongeren zijn op zoek naar verbinding, willen minder dat hypercompetitieve en meer kwaliteit in hun leven. De coronacrisis heeft een aantal zaken versterkt op dit gebied. 'Maar wat zal er nog van overblijven?' vraagt hij zich af.

De professor wordt dus emeritus professor maar hij blijft aan de slag als psychotherapeut.

Herbekijk hieronder Paul Verhaeghe in De Afspraak.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief