Hannibal Books

'Torens van boeken' - een boek vol fantastische verhalen over de geschiedenis van de Gentse Universiteitsbibliotheek

Non-fictie Klara

De Boekentoren van Henry van de Velde is een opvallend landmark in de Gentse skyline. Sinds 1942 is hier de collectie boeken van Universiteit Gent ondergebracht. Maar de geschiedenis van de Gentse universiteitscollectie is nog veel ouder, en weerspiegelt onze veranderende omgang met boeken en kennis.

Historicus Ruben Mantels, verbonden aan het Instituut voor Publieksgeschiedenis van UGent en aan de Universiteitsbibliotheek, vertelt dit verhaal in 'Torens van boeken', verschenen bij Hannibal Books. Sylvia Van Peteghem was er tot april 2020 hoofdbibliothecaris en kent de collectie als geen ander. 'Er zijn zoveel mooie verhalen over de bibliotheek dat er een boek moest worden geschreven', vertelt Sylvia aan Nicky Aerts in Pompidou.

1797 - 2020

Momenteel wordt de Boekentoren grondig gerestaureerd. De geschiedenis van de collectie gaat terug tot 1797, de periode volgend op de Frans Revolutie. Kerken, kloosters, abdijen, gerechtshoven mochten niet meer bestaan. Alles werd geplunderd en het was de bedoeling de buit naar Frankrijk te brengen. De Gentenaar Karel van Hulthem heeft er voor gezorgd dat die zaken in Gent, in de Département de l'Escaut, gebleven zijn.

Karel van Hulthem hield van kunst en was bibliofiel en hij heeft er een plaats voor gevonden, de prille aanzet tot de latere universiteitsbibliotheek. Hij heeft leegstaande kerken, de Sint-Pietersabdij gebruikt als museum en hij heeft de Baudelokapel aan de Ottogracht gebruikt als bibliotheek.

Archieven

'De Boekentoren heeft zelf een zeer uitgebreid archief', vertelt Mantels. 'Het was een zoektocht om voor elk hoofdstuk in het boek het juiste archiefmateriaal te vinden. Het hoofstuk van net na de Franse Revolutie is een buitenaf-verhaal want de bibliotheek was toen een stadsbibliotheek.'

De 19e eeuw kan je samenvoegen als de periode waarin heel veel collecties werden aangelegd die gearchiveerd werden door historici, filologen en geleerden. Die verzamelingen kwamen er door excentrieke figuren zoals Vanderhaeghen. Hij was zelf een groot verzamelaar die ooit de oproep lanceerde 'Ne jetez jamais un papier, want na 7 jaar vind je zoiets niet meer, na 20 jaar begin je er spijt van te krijgen en na 100 jaar is het een historische bron'. Zo ontstond de collectie 'Vliegende Bladen' die ongeveer een miljoen stuks telt en gerangschikt is op Franse trefwoorden. Er steekt ook een papegaaienvleugel in waarvan Sylvia het volledige verhaal vertelt in Pompidou.

Een ander excentriek figuur is Henry Van de Velde uiteraard, de architect van de Boekentoren.

Twee wereldoorlogen

Tijdens de Eerste Wereldoorlog was er de collaboratie van de Vlaamse Hogeschool. Willem De Vreese, de toenmalige bibliothecaris, hield uitgebreide dagboeken bij waarin hij werking van de bibliotheek, dag aan dag, beschreef. In 1919 werd hij ter dood veroordeeld en hij is naar Nederland gevlucht.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog bleef de Boekentoren relatief ongeschonden, op het dak stond een Duits afweergeschut.

Catalogisering en digitalisering

Een belangrijke missie is de rijkdom van de Gentse Universiteitsbibliotheek te delen door digitalisering, met gratis downloads in hoge resolutie. Het gebruik van de digitale bibliotheek, 250.000 boeken die online staan, is gigantisch over de hele wereld. Als student kan je nu, tijdens corona, op aanvraag stukken bestellen die gratis gedigitaliseerd en bezorgd worden.

Een goede catalogus vormt 'het oog op de collectie' en laat toe de immense collectie te beheren. Vroeger gebeurde dit via de cartografie: hele generaties hebben niets anders gedaan dan boeken op steekkaart gezet. Nu is er, in het kader van het restauratieontwerp van het bureau Robbrecht & Daem, een totaal nieuw systeem om die boeken te catalogiseren. De collectie is ondergronds ondergebracht onder de binnentuin van de bibliotheek en gerangschikt volgens formaat. Net zoals Van de Velde licht binnenbracht in de toren, is er nu ook daglicht in het ondergronds depot. De plek wordt ook een centraal punt voor de dienstverlening van de andere faculteitsbibliotheken.

Voor de verhuis van de 3 miljoen stuks, goed voor 40 km boeken, werd gebruikgemaakt van Nederlandse expertise.

'Torens van boeken' is een mooi dik boek, vol boeiende verhalen en illustraties en 'dat ook interessant is voor wie niet in Gent woont', vindt Nicky Aerts.

Luister hieronder naar Pompidou met Sylvia Van Peteghem en Ruben Mantels.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief