Sibo Kanobana - #BlackLivesMatter-lijst met boeken die helpen begrijpen

Boekentips LangZullenWeLezen

Nu de protestacties in Amerika inmiddels ook naar ons land overgewaaid zijn, moeten we het hebben over boeken, die je helpen begrijpen waarom de racismeprotesten in Amerika zo fel zijn en waarom het ook hier zo leeft. Sibo Kanobana geeft ons als eerste uitleg en een lijstje met 'eyeopeners'.

Wie is Sibo Kanobana?

Sibo Kanobana is onderzoeker aan de Ugent en mede-auteur van 'De bastaards van onze kolonie: verzwegen verhalen van Belgische metissen'. Aan de Ugent doet hij nu een sociolinguistisch etnografisch onderzoek naar het tewerkstellen van arbeidsmigranten in Vlaanderen.

De lijst van Sibo

  1. Satnam Virdee Race-'Class and the Racialized Outsider' (2014)
    Het eerste boek dat ik wil suggereren een kraakheldere sociologische en historische analyse van hoe racisme en kapitalisme, en dus ‘ras’ en klasse, met elkaar verbonden zijn.
  2. Adam Hochschild -'King Leopold’s Ghost' (1998)
    Vervolgens wil ik ons terug naar België brengen en alle Belgen aanraden om kennis te maken met de gruwelijke wortels van onze gemeenschappelijke geschiedenis. Niet om schuld te zoeken, maar om beter te begrijpen waar onze racistische kaders vandaan komen, zowel onze ideeën over ‘beangstigende moslims’ als ‘minderwaardige zwarten’. Alleen door deze eerste stap te ondernemen kunnen we samen proberen racisme aan te pakken.
  3. Pagan Kennedy - 'Black Linvingstone' (2002)
    Een waar gebeurd verhaal. Biografie van de presbyteriaanse zendeling, een zwarte Amerikaan, (1865-1927) die gedurende twintig jaar werkzaam was in de Kongo Vrijstaat.
  4. Johny Pitts- Afropean (2019)
    Dan is er een erg vlot geschreven boek dat een Europees perspectief biedt op zwart zijn, of een zwart perspectief op Europa, in al zijn complexiteit.
  5. Karen Arnaut, Sarah Bracke, Bambi Ceuppens, Sarah De Mul, Nadia Fadil en Meryem Kanmaz - 'Een Leeuw in een kooi. De grenzen van het multiculturele Vlaanderen' (2009)
    Maar zoals ik probeer aan te geven, het gaat niet alleen over ‘zwarte lichamen’, of een donkere huidskleur. We blijven denken aan racisme zoals het tot uiting kwam in eugenetica, de Holocaust, de Apartheid, etc.
  6. Jan Blommaert & Jef Verschueren- 'Antiracisme' (1994)
    Racisme is echter subtieler dan dat en daarom zijn specifiek voor de Vlaamse context boeken zoals 'Een Leeuw in een kooi' (2009) of Antiracisme (1994) nog steeds relevant.
  7. Dalilla Hermans- 'Brief aan Cooper en de wereld' (2017)
    Brief aan Cooper en de wereld' is een doodeerlijke zoektocht naar de lessen die ze haar opgroeiende zoon móét meegeven, als persoon met een kleurtje in dit deel van de wereld. Een autobiografisch verhaal met een scherp maatschappijkritisch randje.
  8. Frank Westerman- 'El Negro en ik' (2004)
    Als negentienjarige student staat Frank Westerman in een Spaans museum oog in oog met een opgezette Afrikaan: "El Negro'. Wie is deze mens? En wie heeft zijn lichaam geprepareerd? Het spoor terug volgend van Barcelona via Parijs naar Kaapstad, tot diep in de negentiende eeuw, toont de auteur El Negro als spiegel van zijn tijd: een naamloze zwarte man, die, genageld aan zijn voetstuk, het Europese denken over slavernij, kolonialisme en racisme in een schrijnend licht plaatst.
  9. Gloria Wekker- 'Witte onschuld' (2019)
    Wekker schrijft in dit gezaghebbende boek onder andere over hoe media de beeldvorming over zwarte mannen en vrouwen bepalen, over het gebrek aan kennis over ras in de Nederlandse academie, over de hedendaagse conservatieve politiek en over de controversen rondom het Zwarte Piet-debat.
  10. Vamba Sherif & Ebissé Rouw (red.) - 'Zwart' (2018)
    Hoezeer de in "Zwart', samengesteld door Vamba Sherif en Ebissé Rouw, opgenomen auteurs ook van elkaar verschillen, qua thuisland, qua cultuur, qua taal, ze hebben met elkaar gemeen dat ze het continent van hun (voor)ouders hebben moeten verlaten en dat hun identiteit hybride is. Dat maakt de verhalen – fictie én non-fictie – van deze schrijvers gelaagd, grenzeloos en uitermate urgent.

Een woordje uitleg van Sibo

'Een boekenlijst over #BlackLivesMatter kan nooit volledig zijn'

'Een boekenlijst over #BlackLivesMatter kan nooit volledig zijn. Omdat ik ervan uitga dat deze lijst voornamelijk bedoeld is voor een wit publiek dat geen kaas heeft gegeten van racisme, heb ik me vooral gefocust op publicaties over Europa en het Nederlandstalig taalgebied. Dat betekent dat er geen enkel boek rechtstreeks gaat over Black Lives Matter en over wat er in de Verenigde Staten allemaal gezegd en geschreven wordt over dat onderwerp. Een selectie daarvan maken zou me te ver brengen van de Belgische situatie, en zou alleen maar de nadruk leggen op een idee dat racisme een Amerikaans probleem is', begint Sibo Kanobana zijn betoog.

'Verder ben ik ervan overtuigd dat de strijd tegen racisme alleen samen kan gebeuren'

'Ik had graag alleen waardevolle boeken voorgesteld die geschreven werden door mensen van Afrikaanse origine. Mijn ervaring leert me echter dat als een witte man het woord neemt, witte mensen zijn betoog sneller als objectief en onpartijdig interpreteren. Verder ben ik ervan overtuigd dat de strijd tegen racisme alleen samen kan gebeuren. Net zoals Chimamanda Ngozi Adichie en bell hooks duidelijk aankaarten dat het feminisme voor iedereen noodzakelijk is, is antiracisme een gezamenlijke strijd. 'Ik heb dus in mijn lijst pertinente boeken opgenomen, geschreven door o.a. witte mannen en die in rechtstreeks verband staan met racisme in Europa en de Lage Landen', verduidelijk Kanobana.

'We moeten stoppen met te praten over wat racisme is, want dat verandert. Wat van tel is en wat niet verandert, is wat racisme doet en waar het voor dient.'

'Wanneer we praten over racisme dan vrees ik altijd dat het gesprek beperkt blijft tot discriminatie op basis van huidskleur. Wanneer we spreken over ‘ras’ dan denken we vooral aan de 19de eeuwse pseudowetenschappelijk biologische taxonomie van de mens. Maar racisme is complexer dan dat, en is een sociaal proces dat teruggaat tot minstens de 15de eeuw en de 'Limpieza de Sangre' in het Spanje en Portugal van na de Reconquista: de bloedzuiverheidsstatuten die ‘oude’ christenen privileges verleenden, en bekeerde joden en moslims uitsloot, ongeacht hun huidskleur. Die logica heeft zijn weg gevonden naar de kolonies en heeft de economische logica van het groeiende kapitalisme gevoed. Vandaag is een donkere huidskleur voldoende, maar niet noodzakelijk om racisme te laten zegevieren. Racisme wordt immers ook door andere elementen gevoed: migratie, taal, cultuur, religie, beschavingsretoriek, enz. De eerste ‘slaven’ in Noord-Amerika waren contractarbeiders die zich na verloop van tijd konden vrij kopen. Er waren zwarte én witte eigenaars, en er waren zwarte én witte contractarbeiders. De ‘zwarte slaaf’ is gecreëerd op het eind van de 17de eeuw om die klasse van contractarbeiders uit elkaar te rukken. De politieke en economische creatie van ‘ras’, gaat de wetenschappelijke en biologische verantwoording immers vooraf.

De Ieren die in de 19de eeuw migreerden naar Engeland om er in de fabrieken en mijnen te gaan werken, werden ook gestigmatiseerd, om zo de solidariteit tussen lokale arbeiders en Ierse arbeiders te breken. De Vlamingen die in de Waalse mijnen gingen werken, ondergingen hetzelfde lot. De sociale strijd werd in België een taalstrijd tot gastarbeiders plots ‘migranten’ werden. Maar het begin van de emancipatie van Vlamingen en Ieren op het einde van de 19de eeuw, ging gepaard met de uitbuiting, de marginalisering en de stigmatisering van mensen van kleur. We moeten stoppen met te praten over wat racisme is, want dat verandert. Racisme past zich aan de veranderende politieke en economische omstandigheden aan. Wat van tel is en wat niet verandert, is wat racisme doet en waar het voor dient. En dan gaat het niet alleen over huidskleur en mensen van Afrikaanse origine maar over het verdelen van de onderdrukten om ervoor te zorgen dat zij die macht hebben macht behouden.

    'Ik spreek alleen in eigen naam en voor hen die racisme een probleem vinden en de mechanismes die erachter schuilen beter willen begrijpen. Ik verontschuldig mij alvast om hier niet Philomena Essed, Franz Fanon, Angela Davis, Toni Morisson, Pap Ndiaye, Paul Gilroy en zo vele anderen in te hebben opgenomen. Dat is misschien voor een volgende keer', besluit Sibo.

    Lees ook:

    De lijst van Raf Njotea

    De lijst van Aminata Demba

    Deel dit artikel

    Nog meer boekennieuws op

    Kom erbij en lees mee.

    Begint het te kriebelen?

    Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
    Laat het leesplezier beginnen!

    Log in met je VRT profiel

    Meer leesplezier?

    Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
    We sturen je elke week een verse update!

    Schrijf je in op de nieuwsbrief