Mythe of waarheid: prostitutie, het oudste beroep ter wereld? Heleen Debruyne legt het voor aan de historici van het boek 'Seks voor geld'

Literatuur Pompidou

De grote verhalen van de geschiedenis zitten soms in een donker hoekje verscholen. Het is precies in dat verdoken steegje dat historici Magaly Rodriguez García , Jelle Haemers en Pieter Vanhees zich maar al te graag vertoeven om de geschiedenis van de prostitutie in België te kunnen blootleggen. Ze bundelen hun onderzoek samen met anderen in 'Seks voor geld. Een geschiedenis van prostitutie in België.' Ze onderzochten hiermee een begrip uit de geschiedenis dat doorgaans in het verborgene gehouden wordt.

Een rijk archief

Er zitten nog pareltjes in onze archieven, volgens Pieter Vanhees. Er is enorm veel materiaal overgeleverd dat nog nooit onderzocht werd door historici: gerechtelijke bronnen, liederen, …het gamma is rijk. Hiertussen ook de honderden verborgen verhalen, vaak van vrouwen, die nog onaangeroerd bleven. Dit komt vooral omdat historici een kind van de tijd zijn, en ze lang met schroom naar die periode en het onderwerp prostitutie terugkeken. Het was en blijft taboe.

Onderzoek doen naar prostitutie is geen fluitje van een cent: 'Aangezien vrouwen niet altijd bronnen hebben achtergelaten, moet je de omgekeerde beweging maken: kijken naar wat voor bronmateriaal er beschikbaar is, en van daaruit vertrekken', aldus Magaly Rodriguez García, historica en docente aan KU Leuven. De historici stootten op heel wat materiaal uit verschillende stadsarchieven: boedelbeschrijvingen, getuigenissen uit de rechtbank, persoonlijke brieven… ze staan toe om dit stukje geschiedenis langzaamaan in elkaar te puzzelen. 'Er zitten pareltjes in onze archieven. Mensen vergeten dat wel eens, maar er is enorm veel materiaal overgeleverd dat nog nooit bestudeerd is geweest, hoe gek dat ook klinkt', zo zegt Jelle Haemers, die zich in het boek ontfermt over de Middeleeuwen. Zeker vanaf de 19e eeuw, een periode waarin de hele praktijk strikt werd opgevolgd en genoteerd tot in het kleinste detail, is de hoeveelheid aan materiaal enorm, is de hoeveelheid aan materiaal enorm. 'Wij kunnen met gemak tot aan ons pensioen met dit onderwerp aan de slag', aldus Rodriguez García.

Een hele periode tot leven gewekt

Heleen Debruyne merkt op dat wanneer je de teksten in dit boek leest, van de late middeleeuwen tot nu, je niet alleen kennis vergaart over de levens van de prostituees en hun klanten. Je leert ook bij over de moraal, religie, zeden en politiek van die tijd. Je krijgt zo een groter verhaal te zien, waarin verschillende onderwerpen worden aangeraakt. Niet alleen commerciële seks komt zo aan bod, maar ook verstedelijking, migratie, armoede en economische groei, vertelt Magaly Rodriguez Garcia. De auteurs creëren zo, vanuit een relatief beperkt onderwerp als prostitutie, een globaal beeld van een maatschappij.

Prostitutie, het oudste beroep ter wereld?

Vandaag krijgt prostitutie de term sekswerk toegewezen, maar in het boek wordt afgewisseld tussen de twee benamingen. Sekswerk legt de nadruk op het arbeidsaspect van prostitutie, maar in de middeleeuwen bestond werk niet in dat opzicht. Het is niet het oudste beroep ter wereld omdat het vroeger niet werd gezien als een beroep. Mensen deden verschillende activiteiten (die geld opbrachten) naast elkaar. Prostituees zagen hun activiteit dus niet als een beroep, maar als een één van de inspanningen die ze erop nahielden om extra geld binnen te brengen. Seks in bijberoep als het ware.

In het boek worden doelbewust de termen prostituee, sekswerker en andere varianten door elkaar gebruikt. De term sekswerk is een erg recente benaming die de nadruk legt op het arbeidsaspect, terwijl commerciële seks in de geschiedenis niet als een voltijds beroep werd gezien. 'Vroeger deden mensen verschillende jobs naast elkaar, en prostituees zagen zichzelf niet als sekswerkers. Ze waren schoenmaakster of naaister en boden hun diensten aan om een extra centje bij te verdienen', zo zegt Haemers, 'Ze zeiden nooit dat ze prostituee waren. Ze waren vrouw.' Bronnen over mannelijke sekswerkers zijn erg karig.

Het boek toont vooral aan dat er door de eeuwen heen op verschillende manieren naar sekswerk gekeken werd: waar prostitutie in de Middeleeuwen als 'zondig vertier' werd beschouwd, komt er in de 16e eeuw en de eeuwen daarna een strikte regulering van de praktijk. Aan de hand van prostitutiereglementen wilden de autoriteiten zoveel mogelijk registreren. Sekswerkers moesten daarbij door de opkomst van geslachtsziektes in het belang van de volksgezondheid op medische controle, wat een pijnlijke en vernederende wekelijkse afspraak werd. 'Gezondheid werd gebruikt als deur om ook alle andere aspecten die iets met prostitutie te maken hadden te reguleren', aldus Pieter Vanhees, die zich in zijn onderzoek focust op de 19e en 20e eeuw. Door de strikte regulering probeerden veel vrouwen onder de radar te blijven en werd prostitutie een broeihaard van corruptie.

Na de afschaffing van de strikte regulering in 1948 triomfeert het abolitionisme, een beweging die vanuit het perspectief van de sekswerker als slachtoffer alle activiteiten rond prostitutie criminaliseert met als doel om de praktijk uiteindelijk te doen verdwijnen. Het beeld dat de vrouw zich uit noodzaak prostitueert is sterk ingeburgerd en is zeker gerechtvaardigd 'maar dat dekt slechts een deel van de realiteit', aldus Vanhees, 'vaak worden negatieve termen als uitbuiting en mensenhandel samen met prostitutie in één zin gebruikt, en die realiteit bestaat ook en heeft altijd bestaan, maar wat wij in ons boek tonen is zoveel rijker en dieper dat die stelling tekort doet aan het onderwerp.'

Door zich te focussen op prostitutie, raakt het boek ook heel wat andere thematieken aan die de maatschappij in zijn geheel schetsen: 'Het gaat niet enkel om commerciële seks an sich, maar het heeft ook te maken met verstedelijking, migratie, economische groei en armoede', aldus Rodriguez García, 'Met iets kleins kan je iets globaals vertellen, en dat proberen we te doen in dit boek.'

Van prostitutiespionnen tot bordelen met een afgehakte hand boven de badkuip om klanten te lokken en stoven (middeleeuwse badhuizen) met dure jurken vol sierraden en bont. Het leven van de prostituee was lang niet zo eenzijdig als vaak wordt voorgesteld. De eindeloze materie van deze complexe historie wordt in 'Seks voor geld. Een geschiedenis van prostitutie in België', verschenen bij Prometheus, omgezet in een eigentijdse vertelling die onze huidige maatschappij beter doet begrijpen.

Beluister hieronder het volledige gesprek in Pompidou.

Herbekijk ook het interview in De Afspraak hieronder:

Magaly Rodriguez Garcia bij De Madammen op Radio 2

Bij De Madammen op Radio 2 vertelt Magaly Rodriguez Garcia over haar fascinatie voor prostitutie: 'Ik ben al sinds ik klein was, dat was toen nog in Equador, gefascineerd door prostitutie. Ik had een tante die in het milieu zat, al werd dat niet luidop gezegd. Het waren geruchten, want in zo’n vroom katholiek land wil prostitutie ook meteen zeggen dat je het verkeerde pad op gaat. Maar zo leerde ik het kennen.'

Beluister het integrale interview op Radio 2 Select.

Mythe of waarheid: prostitutie, het oudste beroep ter wereld? Heleen Debruyne legt het voor aan de historici van het boek 'Seks voor geld'
Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief