Nicolas Maeterlinck (Belga)

Samenleven, kunnen we dat nog? Moraalfilosoof Patrick Loobuyck heeft er een boek over geschreven

Non-Fictie De Wereld Vandaag

Belangrijke dag morgen, dan weten we hoe ver de regeringen van ons land willen gaan in het versoepelen en het normaliseren van deze coronacrisis. Maar kunnen we dat nog wel, samenleven zoals ervoor? En is het al tijd om daar lessen uit te trekken? Bij Pelckmans verscheen een boek precies daarover: 'Met elkaar. Voor elkaar. De kunst van het samenleven in crisistijd.' van moraalfilosoof Patrick Loobuyck.

'Het boek is geschreven met de coronacrisis in gedachten, maar toen ik uw boek las en daar leerde over solidariteit moest ik denken aan de overstromingen in Wallonië. En toen het ging over de democratie en de vrijheid moest ik denken aan de taliban in Afghanistan. Uw boek lijkt wel een passe partout voor elke crisis!', begint presentator Joris Vergeyle het gesprek.

'Dat was inderdaad de bedoeling om de covidcrisis te gebruiken als een soort didactisch voorbeeld om te tonen wat er gebeurt met een samenleving die onder druk staat. Ik vergelijk het met mensen die 'overstressed' geraken en dan komen ze zichzelf tegen en dat is heel vervelend, maar ze zeggen dan vaak ook dat ze ook veel bijgeleerd hebben. En dat is hetzelfde zo voor de samenleving', legt Loobuyck uit. Een soort check up voor de samenleving dus.

'We zeggen bijvoorbeeld gemakkelijk: we leven in een open en vrije samenleving. Maar door de crisis werd de vraag gesteld wat voor soort vrijheid is dat dan eigenlijk: mondmaskerplicht, kinderen mochten niet naar school, we moesten binnen blijven...Ik heb proberen uit te leggen hoe je dat toch nog met een open democratische samenleving rijmt. Vrijheid is niet gewoon doen wat ik wil. Het mondmasker draag je uit respect voor de ander. Vrijheid is in ons samenlevingsmodel gelinkt aan de vrijheid van iemand anders. En dus heeft vrijheid te maken met respect en wederkerigheid', gaat Loobuyck verder.

Het gaat over vrijheid en over solidariteit in het boek. Loobuyck heeft de meningen aan beide zijden zien verstrengen. Gaan we te ver, of niet ver genoeg? Vaak werd er ook naar zijn mening gevraagd in deze coronacrisis. Die mening is niet echt veranderd doorheen die crisis als je het boek leest. We hebben nog nooit zoveel vrijheden opgeofferd, maar daar is Loobuyck op zich niet meteen tegen.

'Ik ben in een soort middenpositie terecht gekomen. Het debat is sterk gepolariseerd geraakt en er is niets mis mee om met twee woorden te spreken. Er zijn mensen die zodanig aan de strenge maatregelen vasthouden en hen wordt verweten dat ze de neveneffecten uit het oog verliezen. Anderzijds zijn er ook mensen die zoveel aandacht voor de neveneffecten hebben, dat ze vergeten hoe belangrijk het was om ook die strenge maatregelen te handhaven', legt Loobuyck uit.

Onze vrijheid werd en wordt ingeperkt. Maar het ging over de ziekenhuizen, het ging over het beschermen van anderen, dan kan een overheid ver gaan, vindt Loobuyck. Maar nu? Nu iedereen de kans krijgt of heeft gekregen om zich te laten vaccineren. Valt het nog uit te leggen dat we mondmaskers moeten blijven dragen, dat feesten beperkt blijven, ...?

'Het wordt steeds moeilijker. En het ultieme argument dat de overheid altijd gebruikt heeft, was de zorgsector. Als blijkt dat ze in de zorg op een duurzame manier uit de problemen blijven, dan wordt het steeds moeilijker...', antwoordt Loobuyck.

Is dit een optie: Versoepelen waar het kan en op sommige plekken - om Brussel niet te noemen - toch nog strengere regels... Valt dat uit te leggen?

'Misschien valt dat wel uit te leggen, maar ik weet niet of dat politiek haalbaar is, dat soort dingen. En of het juridisch haalbaar is. Maar uit een eerder moreel oogpunt valt dat te verdedigen. Je moet kijken welke maatregelen vallen nog uit te leggen en welke niet en die moeten we dan ook zo snel mogelijk laten vallen', gaat Loobuyck verder.

Kan de verantwoordelijkheid nog meer bij de burger gelegd worden? 'Het gaat steeds meer in die richting. Hoe meer mensen gevaccineerd zijn, hoe meer kans er is dat de mensen die nog niet gevaccineerd zijn daar ook zelf voor gekozen hebben. En dat ze er dan ook de gevolgen van moeten dragen. Mensen die weigeren zich te vaccineren, noemt men in de vakliteratuur 'expensive preference', dat is een dure voorkeur. Je hebt daar zelf voor gekozen en aan je keuze hangen bepaalde gevolgen. Je zal je moeten laten testen bij evenementen of mag misschien zelfs niet deelnemen.

Solidariteit
kenden we dus niet alleen tijdens corona, deze zomer hebben we het ook gezien na de overstromingen in Wallonië. Geeft dat u hoop voor ons als mens?

'Er bestaat zoiets als rampensolidariteit. Als er iets ergs gebeurt dan snellen we elkaar te hulp. Maar als je doordenkt over de klimaatcrisis, dan weet ik nog niet of we alle lessen getrokken hebben uit deze crisis. Eén van de lessen is ook dat de solidariteit vrij lokaal te organiseren is, bijvoorbeeld applaudisseren voor de zorg. Maar dat mag ten eerste niet te lang duren (in de tweede lockdown werd er niet meer geapplaudisseerd). En ten tweede: solidariteit over de landsgrenzen heen blijft moeilijk. Kijk wat er gebeurd is met de verdeling van de vaccins, daar zitten we met een moreel probleem, de burgers van de rijke landen nemen veel voorsprong. En dan zie je dat zo'n globaal probleem, niet globaal aangepakt wordt. En het zal even moeilijk zijn voor de klimaatcrisis. En het zal inspanningen vragen van landen om echt met elkaar samen te werken en elkaar te vertrouwen met als doel om de crisis aan te pakken', legt Loobuyck uit.

Nog zo’n dilemma: De Wereldgezondheidsorganisatie raadt af om een derde prik te laten zetten omdat veel ontwikkelingslanden nog altijd veel te weinig vaccins krijgen. Terwijl Amerika het net aanraadt aan elke burger. Het is veiliger voor ons als samenleving - met wie ben je dan solidair?

'Dat is een moeilijke kwestie waar we nog te weinig over nagedacht hebben. Net zoals toen we jongeren gingen vaccineren, hadden we misschien de vaccins eerder in andere landen moeten inzetten? En de vraag stelt zich ook bij de derde vaccinatie of we dat hier moeten doen of eerder in andere landen moeten inzetten. Maar zoiets zou beter globaal bekeken worden', is Loobuyck van mening.

Dat is leergeld dat we betaald hebben als maatschappij. Maar het lijkt dat we er niet echt iets mee kunnen met die getrokken lessen.

'Toch wel, het heeft ons over een aantal zaken opnieuw doen nadenken. En het is de bedoeling van het boek dat mensen , mee daarover nadenken en inzien dat dezelfde mechanismen die speelden in de coronacrisis dat die ook van toepassing zijn in een crisis zoals de klimaatcrisis', legt Loobuyck uit.

Het is altijd complexer dan we willen toegeven, dat schrijft Loobuyck ook in 'met elkaar, voor elkaar'. 'Ik kan me voorstellen dat mensen daar moedeloos van worden. U blijft optimistisch, of beter: realist?', oppert Vergeyle.

'Het is complex en erg gepolariseerd, maar anderzijds moeten we beseffen dat heel die covid-inspanning, een inspanning van solidariteit is: jongeren hebben van alles op moeten geven om de kwetsbare groep te beschermen, de vaccinatiecampagne werkt goed toch in vergelijking met andere landen en met heel veel vrijwilligers en veel mensen laten zich niet voor zichzelf vaccineren maar om hun steentje aan de maatschappij bij te dragen', sluit Loobuyck positief af.

Herbeluister het gesprek op Radio1.be

Op 31 augustus kwam Patrick Loobuyck naar De Afspraak n.a.v. het verschijnen van 'Met elkaar. Voor elkaar'. Bekijk hieronder het fragment.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief