Foto Ramsey Nasr: Lenny Oosterwijk

Ramsey Nasr schreef drie vlammende essays: 'We wéten dat we de aarde vernietigen, maar onze verlamming is het werkelijke probleem'

Essay Pompidou

Ramsey Nasr kwam gisteren in Pompidou vertellen over zijn nieuwe boek 'De fundamenten', verschenen bij De Bezige Bij. Daarin bundelt hij drie vlammende essays waarin hij het verband tussen de corona- en de klimaatcrisis analyseert. Nasr is dichter/schrijver, maar ook acteur en regisseur. Hij maakt deel uit van het ITA-ensemble, het gezelschap van regisseur Ivo Van Hove.

'Het gaat over hoe wij in het Westen de ideologie van het neoliberalisme als dominante model hebben uitgespreid,' legt Nasr uit in Pompidou op Klara. 'Het vrije marktdenken, het denken in maximalisatie en oneindige groei is gerelateerd aan een klein virus dat ons nu helemaal plat legt. 'We hebben nog een paar jaar,' wordt gezegd. Dat cliché is gewoon waar.'

Zorg, onderwijs en kunst bleken plots 'nuttig'

Nasr heeft zijn visie op kunst verandert, merkt presentator Heleen Debruyne op. 'Je merkte tijdens de eerste lockdown dat cultuur plots een handvat kreeg en dat alle zogenaamd nutteloze fundamenten van onze samenleving zoals cultuur, zorg, onderwijs - dingen die wij verwaarloosd hadden - ineens heel ‘nuttig’ bleken te zijn. Je zag de waarden van dingen die geen geld opleverden,' verklaart Nasr.

'Kunstenaar is een gezwollen woord, maar het is een beroep,' gaat Nasr verder. 'Het gereedschap is je verbeelding. Wij doen niet anders dan onze verbeelding aanzetten. In zo’n tijd van crisis is het nuttig om naast wetenschappers ook scenaristen uit te nodigen. Zij doen niets anders dan ondenkbare scenario’s uit te typen. Het stellen van vragen is de drijfkracht van veel kunstenaars.'

Naar de poolgebieden

Nasr is meerdere keren naar Spitsbergen, Antarctica en Groenland gegaan. 'Ik ben er volstrekt overbodig. Je kunt niet anders dan je verkruimeld voelen in het immense landschap. Je voelt je onderdeel van de voedselketen. Voor het eerst werd ik gewezen op het rechtsprincipe van dieren. Ik had daar het recht niet om een ijsbeer dood te schieten, werd me verteld, want ik was op zijn domein. Ik ervoer dat het ineens afgelopen kon zijn en het meest bevredigende was dan ik toen dacht: dan is dat maar zo. Dat voelde veel natuurlijker dan uit te glijden over mayonaise en onder de tram te komen, zeg maar. Je ervaart de evolutietheorie aan den lijve, wat je eigenlijk al op school hebt geleerd. Het virus nu doet ons in extremis onderwerpen aan de evolutiepraktijk. Dat had ik eerder meegemaakt in de poolgebieden, waar nog het landschap heerst van de eerste mens na de laatste IJstijd.'

Volgens Nasr is onze verlamming het werkelijke probleem om de klimaatproblematiek aan te pakken: 'Ik heb geen geheime archieven of duistere wetenschappelijke artikels geraadpleegd. Alles lees je elke dag in de krant en zie je in natuurdocumentaires. We weten dat we de wereld aan het vernietigen zijn. Daarmee kom je in een loop terecht, in een soort droste-effect dat ons verlamt. Maar we moeten er wel iets aan doen, anders zadelen we toekomstige generaties die er niets aan kunnen doen op met ons gedrag. Ik denk oprecht dat onze kinderen en kleinkinderen ons zware verwijten zullen maken en echt de basisvraag zullen stellen: hoe konden jullie geloven in een wereld van oneindige groei, als dat alles is waar de natuur net niet voor staat?'

Beluister de Pompidou-uitzending hier.

Lees ook het artikel op vrtnws.be.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief