Musicoloog Pieter Bergé schrijft essay over SJostakovitsj en Stalin

Essay Radio 1

In 1989, 14 jaar na de dood van de Russische componist Dimitri Sjostakovitsj, duikt er plots een onbekend werk van hem op. ‘Antiformalistische Rajok’ zo heet het. Het stuk begint met een inleiding waarin wordt beweerd dat de componist en auteur van het werk onbekend zijn. Het manuscript zou door ene generaal Opostylov gevonden zijn in een pot vol uitwerpselen. Ja, dat leest u goed.

Pieter Bergé, musicoloog aan de KU Leuven, ontrafelt deze opmerkelijke compositie. Hij heeft een essay geschreven over de antiformalistische Rayok: 'De leugens en de schaterlach'.

Wie is de echte Sjostakovitsj? De vazal of degene die blijkt uit zijn memoires?

In Interne Keuken geeft Pieter Bergé tekst en uitleg. 'Rajok' betekent klein paradijs en voor dit werk heeft Sjostakovitsj zich gebaseerd op een conferentie in 1948 over hoe de muziek in Sovjetunie moest klinken. 'Dat was een zeer pijnlijke ervaring voor heel wat componisten want de wet wordt daar gedicteerd', vertelt Bergé. En daar wordt ook de muziek van Sjostakovitsj afgebroken.

'Hoe klinkt anti-Sovjetmuziek?' vraagt Koen Fillet. 'Het Sovjetbestuur had daar een duidelijk beeld over. Muziek moest in de eerste plaats eenvoudig zijn - formalistische muziek - en moest een connectie hebben met hèt volk. Herkenbaarheid dus voor het volk, want alles wat moeilijk was associeerden ze met het modernisme dat zij koppelden aan het liberalisme en het Westen', vertelt Bergé. De partituur, waar Sjostakovitsj een inleiding bij schreef, dook dus op na zijn dood. Hij had een bloedhekel aan het regime en heeft het manuscript netjes laten liggen in zijn lade, concludeert Sven Speybroeck. 'Hij had geen andere mogelijkheid: hij zou het niet overleefd hebben'.

Dinsdag 12 oktober wordt het stuk - 'slecht maar plezant' - opgevoerd in het Lemmensinstituut.

Beluister Pieter Bergé over Sjostakovitsj in Interne Keuken op Radio 1 Select.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief