Sint-Petersburg, opgebouwd uit het niets, werd de droomstad van tsaar Peter de Grote

Non-fictie Radio 1

Tsaar Peter de Grote is in 1672 geboren, volgend jaar is dat precies 350 jaar geleden. Het ideale excuus voor een nieuw boek over Sint-Petersburg, de stad die hij heeft gesticht! Daar valt veel over te zeggen, over die stad. Dat het een wonder is dat die er ooit gekomen is, bijvoorbeeld, want het was een compleet krankzinnig plan. Toen hij eraan begon, was er niks. Gewoon een stuk moeras en de tsaar die zei: 'Hier ga ik een stad bouwen.' Peter de Grote (1672-1725) en zijn stad. Emmanuel Waegmans, emeritus hoogleraar Russische literatuur en cultuurgeschiedenis aan de KU Leuven, schreef ‘De droomstad van de tsaar’ en kwam er over vertellen in Interne Keuken.

Zweeds grondgebied

Sint-Petersburg ligt aan de Finse golf, helemaal in de uithoek van Rusland, op het einde van de 17de eeuw was het onontgonnen gebied. Er waren primitieve dorpen en het was Zweeds grondgebied net als het hele Baltische zeegebied. Rusland had geen toegang tot de Oostzee en het Westen, geen uitweg naar de Zwarte Zee in het zuiden, in handen van de Turken. Peter De Grote wilde hierin dus verandering brengen. 'Bedoeling was daar enkel een Russische vesting te maken, soldaten neer te zetten en de Zweden tegen te houden', vertelt Waegmans.

Een hekel aan Moskou

Met de tijd heeft hij het idee gehad er een stad te bouwen. Hij had immers een hekel aan Moskou waar hij geboren en opgegroeid was. In het Kremlin was er een machtstrijd aan de gang tussen hem en zijn halfzuster Sofie., er waren lynchpartijen. Hij was als kind getuige geweest van die moordpartijen. Hij wilde weg uit het Moskou van de intriges. Hij kwam terecht in de vreemdelingenwijk, de wijk van het xenofobe Moskou, met een concentratie aan buitenlanders die er mochten verblijven en handel drijven maar buiten de grenzen van de stad moesten blijven. Het was een Duitse voorstad. Daar leerde hij Hollanders kennen, een ook wat Brabanders, Fransen en Italianen. Daar leerde hij Nederlands en raakte gefascineerd door de verhalen van de Nederlandse zeemacht. Peter dacht: 'daar moet ik in de leer' en hij trekt naar Zaandam, waar je nu nog trouwens het huisje van Peter de Grote kan bezoeken. In Sint-Petersburg is het eerste wat hij er doet ook een eigen huis bouwen, ook nu nog te bezichtigen.

Specialisten, losers en avonturiers bouwen Sint-Petersburg

Hij trok buitenlandse specialisten aan om in Rusland te komen werken waaronder heel wat Hollanders. Hij betaalde goed. Het waren vaak losers en avonturiers 'want wie trekt nu naar zo'n ver land, waar beren over straat lopen?' gaat Waegemans verder. In het boek beschrijft hij de plek 'als verschrikkelijk': het lag op 700 km van Moskou, er was geen enkele vorm van infrastructuur, er was geen eten, er was niks'. Alleen omdat dit de ideale plek leek voor Peter de Grote, want hij had ook Kiev kunnen nemen, of een andere stad aan de Zwarte Zee, als uitvalsbasis. Maar hij wilde een eigen stad, die hij zelf ontwierp en die hij ook later tot hoofdstad zou maken. Het lag in overstromingsgebied en is dus talloze keren onder water gelopen. Hij kende dit risico. Er werden honderdenduizenden palen in het water geslagen, die er tot de dag van vandaag staan.

Er vielen heel wat slachtoffers tijdens de bouw van Sint-Petersburg: de cijfers variëren van 15.000 tot 300.000. Er waren geen voorzieningen, er was malaria, scheurbuik... Hij verplichtte de adel te verhuizen van Moskou naar Sint-Petersburg, de huizen waren er comfortabel. Elk dorp moest een aantal boeren afvaardigen voor de bouw van de stad. Na 1730 kwamen de mensen vrijwillig naar Sint-Petersburg.

Peter de Grote hield er legendarische feesten waaronder deze beschreven als 'de aller waanzinnigste, aller grappigste, aller dronkenste vergadering'.

Herbeluister Interne Keuken met Emmanuel Waegmans op Radio 1 Select.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief