'Ongehoord' van Leni Van Goidsenhoven: Zijn andere communicatievormen dan het gesproken woord denkbaar?

Non-Fictie Pompidou

Heleen Debruyne praatte in Pompidou op Klara met onderzoekster en literatuurwetenschapper Leni Van Goidsenhoven over alternatieve communicatievormen.

Niet iedereen is een vlotte prater. Niet iedereen uit gedachten en gevoelens op dezelfde manier. Zijn er andere communicatievormen dan het gesproken woord denkbaar? Die vraag fascineert kunsthistorica en literatuurwetenschapster Leni Van Goidsenhoven. Samen met theatermakers, schrijvers, kunstenaars, therapeuten en orthopedagogen gaat ze op zoek naar alternatieve vormen van communicatie. De vele inzichten bundelde ze in het boek 'Ongehoord. Over kleine interacties wanneer woorden niet vanzelfsprekend zijn', verschenen bij Epo. Het boek leverde inspiratie voor een tentoonstelling in Museum Dr. Guislain in Gent.

'Het zijn vaak dezelfde verhalen die we horen over bijvoorbeeld mensen met een handicap. Je moet dan kijken naar wie schrijft die verhalen eigenlijk?', legt Van Goidsenhoven uit.

De Nigeriaanse schrijfster Chimamanda Ngozi Adichie zette Van Goidshoven aan het denken. In haar TED-talk 'Het gevaar van een enkel verhaal' pleit zij voor het belang van diverse verhalen en boeken die stereotypen doorbreken. De wereld komt binnen via de boeken die je leest. Boeken beïnvloeden de manier waarop je naar de wereld kijkt, hoe je die ervaart en interpreteert. Adichie getuigt dat ze als kind, toen ze op een universiteitscampus in Oost-Nigeria opgroeide, vooral Britse en Amerikaanse boeken las.

Toen ze verhalen begon te schrijven, waren al haar personages blank, hadden ze blauwe ogen en speelden ze in de sneeuw – allemaal gegevens die niet erg representatief zijn voor Nigeria. Ze had geen idee dat er auteurs van haar eigen land waren. En toen zij zelf in Amerika ging studeren dacht haar kamergenoot bijvoorbeeld ook dat ze gebrekkig Engels zou spreken en graag naar Folk-muziek luistert. En dat komt door het dominant verhaal dat er over Afrika heerst. En ze toont het gevaar van zo'n dominante verhalen aan, die stereotypen construeren. Die stereotypen vertellen nooit het volledige verhaal. En Van Goidshoven besefte dat als je dat doorprikken voor cultuur kan doen, kan je dat ook voor bijvoorbeeld voor handicap doen, maar ook voor hoe wij naar verhalen kijken. Want over verhalen vertellen, daar bestaat ook een heel dominant verhaal over. Dat zit hem in de vertelstructuur (begin, midden, slot), in film en literatuur mag je experimenteren. Maar als je jezelf moet voorstellen en je begint te stotteren,... dan wordt vaak meteen gesteld dat iemand die goed spreekt is mentaal gezond en de andere niet.

Er zijn ook stereotypen waar ze zich aan ergert zoals: Grapjes als 'Mijn zoontje legt alles op een rijtje, hij zal een beetje autistisch zijn'. Of de emotionele reacties ten opzichte van iemand met een beperking: ocharme of kijk eens wat die nog kan ondanks zijn beperking. Je laat daardoor zoveel ondersneeuwen. Dus probeert Van Goidshoven verhalen op een andere manier te laten vertellen. Ze wil dat dominante verhalen doorprikt kunnen worden.

Boeken over autisme daar hoor je ook zelden de verhalen van de autisten zelf, die moeten het grote klinische verhaal overstijgen. De film 'Rain Man' is zeer stereotypisch. Hij heeft er voor gezorgd dat in het maatschappelijke debat autisme vaak gelinkt werd met een verstandelijke beperking en het geniale. Nuances zijn echt wel nodig.

Van Goidshoven vertelt ook het verhaal van een jonge vrouw 'Sofie' die nooit heeft leren praten, maar ze communiceert wel op een andere manier. Maar iedereen dacht dat Sofie nooit iets zal kunnen. De manier hoe we gaan zoeken naar een manier om te communiceren en hoe we in ontmoeting gaan is belangrijk. Sofie communiceert door te kijken. Kijkt ze naar links is het ja enzovoort. Ze studeert nu moraalfilosofie aan de universiteit. Ze gebruikt haar eigen strottenhoofd niet om te spreken, maar dat van iemand anders. Ze gaat examens afleggen met iemand anders die voor haar spreekt. Zij krijgt altijd het nadeel van de twijfel, want de professoren moeten zeker zijn dat het haar denken is en niet dat van haar tolk.

En zo staan er nog verhalen in het boek.

Herbeluister het gesprek op klara.be

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief