De website langzullenwelezen.be gaat begin volgend jaar offline en de informatie wordt sinds 1 november niet meer aangevuld. Wil je op de hoogte blijven van het laatste boekennieuws uit de VRT-programma's en leestips ontvangen? Schrijf je dan hier in voor de wekelijkse nieuwsbrief.

Nieuw op Klara: podcast en radioreeks 'Muziek voor Stalin' met Michel Krielaars

Klara

Hoe was het voor componisten en muzikanten te leven en te werken onder het Stalin-regime? In een nieuwe podcast en radioreeks van Klara - 'Muziek voor Stalin’ - vertelt Ruslandkenner Michel Krielaars over het lot van de Sovjetcomponisten onder Stalin. Krielaars is de auteur van 'De klank van de heilstaat' waarop de nieuwe reeks is gebaseerd.

Al vanaf de beginjaren van de Sovjet-Unie veranderde het Russische muziekleven ingrijpend. Componisten moesten ineens muziek maken die dienstbaar was aan de nieuwe socialistische staat: eenvoudige melodieën die arbeiders en boeren tot grootse prestaties aan zouden zetten. Muziek als arbeidsvitaminen!

Musici en componisten stonden voor een groot dilemma : loyaal zijn en netjes binnen de lijntjes kleuren van de door de Componistenbond aangegeven grenzen en structuren? Of toch maar rebelleren? Dat laatste was niet zonder gevaar: een enkeling kreeg de kogel voor zijn werk, anderen werden gearresteerd en belandden soms jarenlang in de Goelag. Maar ook verkeerde vriendschappen, familiebanden of een Duits-klinkende achternaam kon al voldoende zijn om vervolgd te worden.

In 'Muziek voor Stalin' brengt Krielaars het verhaal van een hele generatie componisten die moesten zien te overleven in deze absurde wereld. Bekende namen komen aan bod zoals Prokofjev en Sjostakovitsj, maar ook minder bekende zoals Vsevolod Zaderatski en Mieczysław Vajnberg, componisten die ondanks alles, prachtige muziek bleven creëren.

Prokofiev en de de revolutie (afl. 1)

Wanneer in oktober 1917 Lenin en zijn bolsjewieken in Sint-Petersburg de macht grijpen, bevindt Prokofiev zich in een kuuroord in de Kaukasus. Voorlopig laten de bolsjewieken hem met rust omdat hij een kunstenaar is. Een jaar later maakte hij carrière in het buitenland. Terwijl Prokofiev het oorlogsgeweld weet te ontvluchten zijn er andere componisten die intussen een veel onfortuinlijker lot te wachten staat. Eén van hen is Vsevolod Zaderatsky.

Beluister hier de eerste aflevering van 'Muziek voor Stalin'

De grote terreur (afl. 2)

In 1932 besluit Stalin om de muziek aan een artistieke doctrine te onderwerpen. Wat volgt is een grote zuiveringsactie. En in dit klimaat van angst en terreur besluit Prokofiev terug te keren naar zijn geboorteland. Het idee dat hij in Rusland meer kan betekenen als componist dan in het al te modebewuste Parijs, maakt hem grenzeloos naïef. Eerst wordt hij onthaald als een held, maar dan moet hij wanstaltige verjaardagcantates componeren voor Stalin terwijl een vriend wordt geëxecuteerd.

Luister hier naar aflevering 2 van 'Muziek voor Stalin'

De oorlogsjaren (afl. 3)

In September 1939 vallen de Duitsers Polen binnen. Joden gaan op de vlucht en trachten de grens met de Sovjet-Unie over te steken. Onder hen is ook de Mieczyslaw Vajnberg. Ook in de andere grote steden van Rusland worden prominente musici zo snel mogelijk geëvacueerd. Zo ook Sjostakovitsj, die eerst weigert. Intussen begint Stalin ook een nieuw soort heksenjacht, ditmaal op de uitvoerders van het lichte genre. Populaire artiesten als Klavdia Sjoelzjenko en Vadim Kozin passen hun liedjes aan.

Luister hier naar aflevering 3 van 'Muziek voor Stalin'

De strijd tegen het formalisme (afl. 4)

Componist Tichon Chrennikov wordt de nieuwe baas van de Componistenbond. Het is voortaan zijn taak om componisten als Prokofiev en Sjostakvitsj in de pas te doen lopen. Ze worden gedwongen om in het openbaar hun excuses aan te bieden voor de foute muzikale keuzes die ze in het verleden hebben gemaakt. De vrouw van Prokofiev wordt gearresteerd, en niemand die het aandurft om het voor haar op te nemen. Zo groot is de angst.

Luister hier naar aflevering 4 van 'Muziek voor Stalin'.

De culturele dooi (afl. 5)

1954 is het jaar waarin men voorzichtig de grenzen van de ideologische doctrine begint af te tasten, in de muziek…maar ook in de literatuur. Want de literaire sensatie van dat jaar is een roman van Ilja Ehrenburg met de veelzeggende en bijna symbolische titel ‘ De dooi’. Ook Westerse muziek vindt zijn weg weer naar de Sovjet-Unie. Amerika en de USSR sluiten zelfs een uitwisselingsverdrag voor muzikanten. Met Chroesjstjov breken nieuwe tijden aan.

Luister hier naar aflevering 5 van 'Muziek voor Stalin'.

Van Koude Oorlog naar Glasnost (afl. 6)

Eind 1962 brengt Chroesjtsjov een bezoek aan een tentoonstelling die georganiseerd wordt door de ‘Unie van Moskouse Kunstenaars’. De abstracte beelden en vreemde schilderijen vervullen hem met afschuw. Hij roept: ‘De abstractionisten? Idioten en parasieten zijn het!' De volgende dag is zijn uitbarsting voorpaginanieuws in de Pravda. Twee weken later worden 400 kunstenaars, schrijvers en musici in het Kremlin ontboden. Sjostakovitsj Is het eerste slachtoffer van de nieuwe hetze.

Luister hier naar de laatste aflevering van 'Muziek voor Stalin'.

'Muziek voor Stalin' met Michel Krielaars live op KLARA, telkens op zondag om 18u. En nadien ook te beluisteren als podcast.

'De klank van de heilstaat'

In oktober 2021 was Michel Krielaars te gast in het programma Pompidou en dit naar aanleiding van het verschijnen van 'De klank van de heilstaat'. Een gesprek dat je hier kan herbeluisteren.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief