Alex Salinas

Nicky Aerts praat met Annelies Verbeke over haar nieuwe verhalenbundel 'Treinen en kamers'

Fictie Klara

In haar nieuwe boek 'Treinen en kamers' beoefent Annelies Verbeke het genre waar ze het meest van houdt: het kortverhaal. Het opzet is ambitieus: ze schreef 15 verhalen en put daarvoor inspiratie uit 4000 jaar wereldliteratuur, met bijzondere aandacht voor werken die verschillende vormen vermengen. Het boek verscheen bij De Geus.

15 klassiekers uit de wereldliteratuur

'Hoe is het idee ontstaan te vertrekken van 15 klassiekers', vraagt Nicky Aerts in Pompidou. 'Ik voelde me een tijdje niet zo goed in mijn vel en in de literaire wereld. Ik had vragen bij het schrijversschap op zich. Ik had een behoefte mij te verbinden met de grotere literaire wereld, te voelen: dit is iets dat al duizenden jaren gedaan wordt, literatuur schrijven. Goddank zijn er vertalers die uit het Soemerisch kunnen vertalen zodat wij Enheduanna en het Gilgamesj-epos kunnen lezen. Die zijn zo dichtbij en het was datgene dat ik terug moest vinden. Dit doen wij: wij schrijven en geven dit door. 4300 jaar later kan ik dit nog lezen en is het nog herkenbaar en relevant. Dit bedoel ik met 'dichtbij. Daarin worden gevoelens besproken of op een bepaalde manier verwoord die heel poëtisch zijn en nog steeds raken', vertelt Annelies in Pompidou.

Het zijn allemaal klassiekers die van voor 1900 dateren. 'Zaten die vers in je hoofd of kwam er veel studiewerk bij kijken?', wil Nicky weten. Dat laatste was het geval: sommige verhalen las Annelies al in kinderversie en nu voor volwassenen. Andere las ze voor het eerst zoals Enheduanna en het Gilgamesj-epos. 'Enheduanna vond ik zo'n ontdekking, heel veel mensen weten niet wie zij is. Olga Tokarczuk, winnaar van de Nobelprijs voor Literatuur, vernoemt haar ook. Ze was een Soemerische hogepriesteres, toonaangevend op cultureel vlak gedurende 500 jaar. Zij heeft 3 lange gedichten nagelaten en veel kleinere, veel is daar niet over verschenen. Dat is wonderbaarlijk want ze was de eerste auteur die ons bekend is die haar literair werk ondertekende met haar naam. Zij is de eerste auteur uit onze tijdrekening die we kennen en waarvan iets teruggevonden is.'

Goethe en Thomas Mann

Het eerste verhaal in 'Treinen en kamers' kreeg de titel 'Deserteren' en verscheen al als novelle in opdracht van Te Gek!?. Het begint met een auteur die opgegraven wordt uit een modderige kuil. Het gaat over haar alter ego, die regelmatig opduikt in haar oeuvre. In dat personage kan ze al haar zelfspot kwijt en daarom houdt ze er aan. Ze kan die dingen laten doen die ze zelf niet doet, dit is de kracht van fictie. 'Deserteren' had als thema hooggevoeligheid. Annelies stelde als voorwaarde dat ze het kon herwerken voor haar nieuwe bundel. Daarin staat 'Het lijden van de jonge Werther' van Goethe centraal. En Goethe en Thomas Mann die 'Lotte in Weimar' heeft geschreven, die zijn op bezoek bij de auteur voor een therapeutisch groepsgesprek, wat leidt tot een hilarische situatie. 'Het lijkt me geweldig al die auteurs en al hun personages bij je thuis uit te nodigen', merkt Nicky op. 'Ik had zelf nood aan therapie en het leek me het best dit dan in mijn hoofd te organiseren.' Het heeft Annelies geholpen uit haar dipje te geraken. In het laatste verhaal in de bundel kiest de auteur resoluut voor het schrijven.

Waarom kortverhalen?

De verhalen gaan alle kanten uit, vindt Nicky. In haar kortverhalen is Annelies experimenteler zowel vormelijk als inhoudelijk. 'De ene keer nijgt het naar theaterteksten, de andere keer naar gedichten of een echt prozaverhaal. Inhoudelijk kies ik dan bijvoorbeeld voor iemand die zo depressief is dat ze niet meer beweegt en, gelukkig voor haar, transformeert haar geest zich in het lichaam van een ezel die zich fantastisch voelt en tot de conclusie komt dat ze altijd een ezel is geweest.' De dieren in haar verhalen zijn metaforen.

'Het is heel mooi dat auteurs doorheen de tijd met elkaar verbonden zijn en iets in stand houden dat millennia oud is. Dit ontroert me', zegt Annelies. Er is een verbindend thema tussen de verhalen en in heel haar oeuvre trouwens, nl. 'zorg'. Maar ook 'wat is de werkelijkheid en wie bepaalt dat?, de dynamiek van machtsverhoudingen en nu ook, door corona, zijn 'gevangenschap en vrijheid' en 'creatie en vernieling' randthema's in 'Treinen en kamers'.

De fragmentatie in een kortverhalenbundel schept voor haar een vrijheid, meer dan de romanvorm, omdat ze over één onderwerp op zoveel verschillende manieren zoveel verschillende dingen kan zeggen. Annelies zal ook romans blijven schrijven, maar 'bij een roman heb ik het gevoel dat ik die schaapsherder ben die steeds die schapen op dezelfde wei moet krijgen. Het kortverhaal is experimenteler, schept meer vrijheid en is daarom ook magischer voor mij. Bij een roman wil ik weten dat mijn eindpunt is, bij een kortverhaal ben ik bereid me over te geven en te zien waar ik uitkom, maar er is wel dat groter geheel', licht Annelies verder toe. De verhalen uit 'Treinen en kamers' kunnen wel best in de chronologische volgorde zoals ze in het boek staan, gelezen geworden, beaamt Annelies.

Ter afsluiting leest Annelies een fragment voor gebaseerd op het 'Hoofdkussenboek' van de Japanse Sei Shonagon, geschreven rond het jaar 1000.

Fix dit!

Annelies schreef een open brief/opiniestuk dat eerst in 'Trouw' in Nederland verschenen is. Nadien herschreef ze het voor De Standaard - omdat er meer nuance en meer Vlaamse auteurs in mochten - over de organisatie 'Fix dit'. 'Fix dit" is een collectief van auteurs die opkomen voor meer vrouw in de literaire canon en leeslijsten op school. 'Let er op en grijp niet alleen naar mannelijke auteurs en geef diversiteit een kans', is het punt waarvoor 'Fix dit' aandacht vraagt. Dat vrouwen meer respect mogen krijgen voor wat ze schrijven, duikt ook op in de nieuwe verhalenbundel van Annelies.

Herbeluister hieronder Annelies Verbeke over 'Treinen en kamers' en 'Fix dit' in Pompidou.

Op de Instagrampagina van LangZullenWeLezen vertelt Annelies over het boek waarin ze momenteel zelf aan het lezen is.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief