Nicky Aerts buigt zich met Thijs Lijster over een ophefmakend essay van de Duitse denker Theodor Adorno

Non-fictie Klara

In 1967 hield de Duitse filosoof Theodor Adorno een beruchte lezing aan de Universiteit van Wenen. Hij analyseerde daarin het succes van extreem-rechtse bewegingen, nauwelijks twee decennia na de Tweede Wereldoorlog.

In 2019 werd de tekst van die lezing opnieuw uitgegeven in Duitsland. De publicatie kreeg heel wat weerklank. Meer dan vijftig jaar na datum klonken de woorden van Adorno heel actueel. Nu is er een Nederlandse vertaling uit. Daar gaat Nicky Aerts in Pompidou dieper op in met Thijs Lijster, docent kunst- en cultuurfilosofie in Groningen die doctoreerde op het werk van Adorno.

Theodor Adorno, een Duitse filosoof, socioloog, musicoloog en componist, leefde in de vorige eeuw, van 1903 tot 1969. Hij is eigenlijk een van de belangrijkste vertegenwoordigers van wat vaak de Frankfurter Schule genoemd wordt. Dit is een groep filosofen en sociologen verbonden aan het Frankfurter Institute fur Social Forschung, een onderzoeksgroep die zowel voor WOII in Duitsland, tijdens WOII in de USA en na WOII weer terug in Duitsland sociaal wetenschappelijk onderzoek deden.

De meesten onder hen waren niet alleen marxist maar ook Jood, de slechts denkbare combinatie in nazi-Duitsland. Toen de nazi’s in 1933 de macht overnamen werd dat instituut onmiddellijk gesloten. De directeur, Adorno’s collega, Max Horkheimer, zag de bui hangen en had uit voorzorg al de middelen doorgesluisd naar de USA. Daar hebben ze het einde van de oorlog afgewacht. Eerst in NY later in LA. Pas in de loop van de jaren 50 zijn ze langzaam weer teruggekeerd, niet allemaal.

De lezing uit 1967 is gebouwd op empirisch sociologisch onderzoek, gevoerd aan de hand van interviews en vragenlijsten, waarin ze proberen te onderzoeken wat de psychologie is van mensen die vatbaar zijn voor rechts-radicalisme. Ze wilden echt begrijpen hoe een ontwikkeld democratisch land zoals Duitsland, is kunnen afglijden naar een uiterst gewelddadig en onmenselijk regime. In hun onderzoek namen ze verschillende aspecten, zowel psychologische, als ook sociaal-economische factoren mee in kaart.

In 2019 werd de tekst van deze lezing dus opnieuw uitgegeven in Duitsland en verschillende Duitse kranten wezen erop hoe actueel Adorno is, met de opkomst van rechts-radicaal.

Herbeluister Thijs Lijster in Pompidou over waarom Adorno opnieuw voor ophef zorgt.

'Aspecten van het nieuwe rechts-radicalisme' van Theodor Adorno verscheen bij Octavo en wordt in België verdeeld door Epo.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief