Foto Walter Weyns: Koen Broos

Meepraten over woke? Lees 'Wie wat woke?' van professor en cultuursocioloog Walter Weyns

Non-fictie Radio 1

Welk woord vat voor jou 2021 het beste samen? Die vraag legde 'De Wereld van Sofie' voor aan de luisteraars. 'Woke' werd meermaals genoemd, ook door opiniemaker Dyab Abou Jahjah. Sofie Lemaire ging er dieper op in met professor en cultuursocioloog Walter Weyns die het boek 'Wie wat woke? Een cultuurkritische benadering van wat we (on)rechtvaardig vinden' schreef.

'Ik ben mij in de kwestie gaan verdiepen vanuit de vraag: hoe kan je in gepolariseerde tijden nog tot een ernstige gedachtewisseling komen met mensen die radicaal andere standpunten innemen?' zegt Weyns. 'Probeer elkaar te verstaan in de eerste plaats. En verstaan doe je niet door onmiddellijk de wapens aan te gorden en op elkaars hoofd te kloppen, maar door te achterhalen wat de ander bedoelt. We zijn daar heel ver van afgedwaald, en dat verontrust mij wel een beetje', vertelt Weyns.

Evolutie van de betekenis van woke

'Het woord woke is al een poos in gebruik in de zwarte gemeenschap sinds de jaren 60 en het eerste gedocumenteerde neerslag van het gebruik van dat woord is ergens in de jaren 60 in de NY Times. Daar duiken allerlei gegevens op dat het nog ouder zou zijn. Het betekende zo veel als 'wees wakker, kijk uit je doppen, laat je niets wijsmaken'. En dat is meer en meer gaan betekeken: laat je niets wijsmaken want je wordt gerold, de wereld zit onrechtvaardig ineen en je moet proberen mensen op hun kwade bedoelingen terecht te wijzen', verklaart Weyns. Het is vrij vlug gekanteld naar een scheldwoord, met name onder Trump waar er aan woke-bashing werd gedaan.

Achterhaal wat de andere bedoelt

Weyns was sterk gefascineerd en verbouwereerd door de polarisatie onder Trump en hij was geschokkeerd door het boek 'De theorie van de kraal' dat zijn Nederlandse collega cultuurfilosoof Willem Schinkel twee jaar geleden schreef. Schinkel neemt hierin een uitgesproken woke-standpunt in en beweert dat het niet langer nodig is je op een genuanceerde manier uit te drukken. Hij zegt zelfs dat het in academische kringen niet meer nodig is tot debat te komen en het parlement noemt hij verouderd. 'Dat was een nogal radicaal standpunt en ik was daar niet goed van' vertelt Weyns. Hij is zich daarin gaan verdiepen vanuit de vraag: 'Hoe kan je nog in gepolariseerde tijden komen tot een ernstige gedachtenwisseling met mensen die radicaal andere standpunten innemen?'.

Hij heeft in het boek geprobeerd een zo nauwgezet mogelijk reconstuctie te maken van het woke-denken, in de diepte - hij is terug gegaan naar de bronnen van die beweging - maar ook in de breedte, want je kan dit toepassen in alle domeinen van het leven, aldus Weyns. Hij laat ook de tegenstem aan het woord met de bedoeling dat je een soort symfonie krijgt van woord en wederwoord, klank en tegenklank zodat je met kennis van zaken een oordeel kan vormen. 'Probeer te achterhalen wat de andere bedoelt in plaats van de wapens aan te gorden en op elkaars hoofd te kloppen!' is het advies van Weyns.

De witte man

De figuur van de witte man duikt vaak op in het woke-debat. Hij is de gemeenschappelijke tegenstander geworden van verschillende bewegingen en wordt als de schuldige gezien van ongeveer alles wat in het verleden als onrechtvaardig op deze wereldbol heeft plaats gehad: seksisme, racisme, het uitbuiten van de aarde. Volgens Weyns is dit een strategie vanuit 'hoe kunnen we de troepen verzamelen en hoe kunnen we een macht worden als minderheden samen, waarmee we misschien de wereld kunnen veranderen'.

Beluister het integrale gesprek met Walter Weyns op Radio 1 Select.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief