De website langzullenwelezen.be gaat begin volgend jaar offline en de informatie wordt sinds 1 november niet meer aangevuld. Wil je op de hoogte blijven van het laatste boekennieuws uit de VRT-programma's en leestips ontvangen? Schrijf je dan hier in voor de wekelijkse nieuwsbrief.

Journalist Maurits Chabot gaat in ‘Over de kloof’ op zoek naar de grenzen van empathie

Voorproevers

De samenleving zit in een pandemie van polarisering, vindt Maurits Chabot. Als journalist is hij werkzaam op de opinieredactie van de Nederlandse krant De Volkskrant. ‘Ik zie op mijn werk elke dag hoe - ondanks de goede intenties van diverse auteurs of de krant - heel vaak een stuk eindigt in een moddergevecht.’ In zijn boek ‘Over de kloof’ gaat hij op zoek naar onwaarschijnlijke vriendschappen en vergevingen, als een soort antidotum tegen de polariserende maatschappij. Hij ging in gesprek met Bent Van Looy in Voorproevers op Radio 1.

De kloof overbruggen

In tijden van polarisering en escalatie gaat Chabot op zoek naar het tegenovergestelde: mensen die ondanks een grote kloof elkaar de hand reiken. Daarvoor nam hij verschillende conflicten onder de loep, gaande van geopolitieke conflicten als de genocide in Srebrenica, tot individuele aanvaringen zoals verkeersongelukken. Telkens ging hij in gesprek met de betrokkenen van beide partijen. ‘Deze mensen laten zien dat zelfs als er fundamentele tegenstellingen zijn, je veel kan bereiken als je wel in gesprek gaat met elkaar.’

In ’Over de kloof’ schrijft Chabot de verhalen op twee mensen die in onwaarschijnlijke omstandigheden erin slagen de kloof te overbruggen. Een van die verhalen gaat over David McAllister, een man die jaren geleden een jongetje van tien jaar ontvoerde. Hij nam de jongen mee naar het Everglades Park, waar hij hem door het hoofd schoot en voor dood achterliet. De jongen overleefde de aanval echter en lag zes dagen lang in het park omringd door alligators en roofvogels, tot hij gevonden werd.

Pas twintig jaar na datum, vond de politie David McAllister terug in een verzorgingstehuis. De zaak was al verjaard, dus de man kon niet meer worden vervolgd. Toch stemde hij in om voor zijn gemoedsrust en dat van het slachtoffer te bekennen. Daarop werden de twee in contact gebracht en gingen ze in gesprek. ‘Alleen al door de mogelijkheid te hebben om vragen te stellen, kunnen mensen beter vooruit met hun leven,’ licht Chabot toe.

Het belang van empathie

Met zijn boek wilde Chabot een complexer beeld geven van daders. ‘Daders worstelen zelf ontzettend met schuldgevoelens,’ vertelt hij. ‘Door in gesprek te gaan, kan je meer begrijpen wie iemand is en wat die persoon ertoe heeft aangezet zo’n grote fout te begaan.’ Empathie is volgens hem dan ook van cruciaal belang. ‘Empathie stelt je in staat om te begrijpen waarom iemand een bepaalde afslag neemt in het leven.’ Het gaat daarbij volgens hem niet om vergoelijken of tolereren, maar eerder om het een volgende keer te kunnen voorkomen.

Een belangrijke kanttekening is het feit dat Chabot voor zijn boek sprak met daders die tot inkeer waren gekomen. ‘Het zijn allemaal mensen die geen puur kwaad zijn’, vertelt hij. ‘Dat zijn mensen die een grote fout hebben gemaakt en zelf worstelen met de vraag hoe daarvan terug te komen.’ Zo deelt hij ook het verhaal van Tommy, die dronken achter het stuur kroop en een tiener van het leven beroofde. ‘Ik poog niet te tonen wat goed of slecht is, maar ik probeer levens inzichtelijk te maken,’ besluit Chabot.

'Othering' en de tussenzone

In conflicten speelt ‘othering’ vaak een grote rol, toont Chabot. Door een constant wijzen op het anders-zijn van mensen, wordt haat gecreëerd. Dat komt duidelijk naar boven in het verhaal van Emmanuel, dat zich kadert in de spanningen tussen de Hutu’s en de Tutsi’s in Ruanda. Chabot schetst een beeld: ‘Hij vertelde me hoe in de basisschool de leerkracht aan de Hutu’s vroeg om hun hand op te steken. Dat was de meerderheid van de leerlingen. Vervolgens vroeg de leerkracht aan de Tutsi’s om op te staan. De minderheid van de leerlingen stond op, waarna hij een betoog afstak over hoe de Tutsi’s als minderheid toch het land in handen hadden. Vanaf dat moment is er een verschil gemaakt.’

Chabot beschrijft dat ‘anderen’ als een soort sluipgif. ‘Emmanuel laat zich meeslepen in dat narratief en je merkt hoe het kwaad hem steeds meer in zijn macht krijgt.’ Een van zijn slachtoffers is een vrouw wiens dochter hij vermoordt en wiens hand hij afhakt. Na jaren komen ze opeens in contact met elkaar. Er ontstaat niet alleen vergeving, maar ook een vriendschap. ‘Hannah Arendt noemde dit soort ontmoetingen de tussenzone,’ licht Chabot toe. ‘Daarmee doelde ze op het steeds blijven voeren van gesprekken, als een soort van voorschrift voor de samenleving. Ik wilde met die boek de rijkdom van die tussenzone laten zien, wat mensen daarmee kunnen winnen.’

Herbeluister het gesprek in Voorproevers op Radio 1 Select.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief