Joseph Roth - wie was hij? Friedl' Lesage nodigt Roth-kenner Els Snick uit in het Radio 1 Boekenfeest

VRT Boekenmaand Radio 1 Boekenfeest

Op vrijdag 5 november stond het Radio 1 Boekenfeest in het teken van biografieën van auteurs. Het thema was gekozen door Friedl' Lesage die die dag de copresentator was van Bent Van Looy. Zij nodigde Els Snick uit om het te hebben over Joseph Roth.

Els Snick is literatuurwetenschapper en vertaler Duitse literatuur. In 2014 richtte ze samen met Geert Mak het Joseph Roth Genootschap voor Vlaanderen en Nederland op. In 2020 verscheen haar vertaling van Radetzkymars van Joseph Roth, met illustraties van Jan Vanriet.

Els Snick bestudeerde het netwerk van Roth in België en Nederland. Roth heeft lange tijd in Oostende, Brussel en Amsterdam gewoond. Zij heeft daar onderzoek naar gedaan en over gepubliceerd. Joseph Roth was goede vriend van die andere Oostenrijkse schrijver, Stefan Zweig, die toen ook vaak in België was. Zweig was 13 jaar ouder dan Roth en was, meer dan Roth, een vertegenwoordiger van 'de oude wereld'. Roth stond op het punt beroemd te worden met zijn boek 'De Radetzkymars' toen hij als Joodse schrijver op de vlucht moest slaan voor de nazi's.

Roth vs Zweig

Zweig was in Wenen geboren en getogen en van rijke afkomst, Roth was afkomstig uit het grensgebied Oostenrijk-Hongarije met Rusland (vandaag Oekraïne) en van arme afkomst. Roth is 20 jaar als hij tijdens de Eerste Wereldoorlog naar het leger moet. Zweig zit op dat moment in Zürich, is pacifist en is op dat moment al een beroemd en groot schrijver. Roth heeft nooit de kans gekregen te leven van zijn pen, vertelt Snick. Hij is echt slachtoffer geweest van zijn tijd. Zweig had voorsprong en heeft nog écht geleefd in die oude wereld.

Briefwisseling

Snick heeft de correspondentie tussen die twee mannen vertaald in haar boek ‘Elke vriendschap met mij is verderfelijk’. De briefwisseling beslaat tien jaar en begint met een bedankbrief van Roth omdat de grote literaire autoriteit Zweig iets positiefs heeft geschreven over zijn boek 'Joden op drift'. In de loop der jaren verandert die verhouding wel. Roth wordt een betere schrijver maar Zweig blijft de rijkere en mecenas van Roth. Roth reageert radicaler op de machtsovername van de nazi's ('we moeten hier meteen weg'), Zweig kijkt de kat uit de boom ('Die Hitler is een gek, dit moet voorbij gaan, dit kan niet anders').

De vriendschap ging diep: ze waren beiden Oostenrijker én Joods. Ze geloofden in Europa. 'Het oude Habsburgse Rijk was misschien een voorafspiegeling van het Europa waarin zij geloofden en van droomden waarin verschillende volkeren samenleefden', gaat Snick verder.

Ze hadden elkaar ook nodig: Roth omdat hij geen geld had. Hij leefde in hotels en had veel kosten door zijn geliefden en ex-geliefden. Roth was goed bevriend met de vrouw van Zweig, die later ook zelf haar memoires heeft geschreven en de scheiding van Zweig moeilijk kon verteren. Zweig werd trouwens voor het eerst gespot met zijn secretaresse in Oostende. Daarnaast is er ook de tragedie van Friedl', de vrouw van Roth, die psychisch ziek was en wiens lot Zweig zich aantrok. Friedl' kon het leven met een zwervende en drinkende schrijver niet aan. Friedl' heeft een grote rol gespeeld in het leven van Roth.

Verneem meer over Roth, Zweig en het volgende boek van Els Snick op VRT NU.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief