Jos Vander Velpen over Breendonk in #weetikveel op Radio 1

Non-fictie Radio 1

In het best bewaakte en wreedste kamp van West-Europa, hebben bijna 4000 mensen vastgezeten tijdens de oorlogsjaren. Nog eens duizenden werden op transport gezet naar andere concentratie/vernietigingskampen. Het doel was 'asociale elementen' op te sluiten: Joden, communisten, verzetslui.

Een boek als 'een vaccin tegen het vergeten'

Sommigen werden opgesloten in piepkleine isoleercellen waarin je alleen kon staan, wie tegen de muur leunde werd afgeranseld. 300 van hen kwamen om. Mishandeld, opgehangen of gefusilleerd. Kameroversten collaboreerden soms met de Duitsers om hun privileges te vrijwaren. Zo werden gevangen op hun beurt zelf beul. Over de wreedheid en perversie van het kampsysteem schreef advocaat en voormalig voorzitter van de Liga voor Mensenrechten Jos Vander Velpen het boek 'Breendonk. Kroniek van een vergeten kamp'. Het boek is een soort vaccin tegen het vergeten, vertelt Vander Velpen in het programma #weetikveel op Radio 1 met als thema 'Breendonk'.

Ze leefden samen, leden samen en hadden allemaal geen rechten

Het kamp was ingedeeld in twee groepen. Enerzijds waren er 'de arrestanten die opgesloten zaten in een isoleercel. Dat waren kippenhokken, 2 bij 2 meter. Ze mochten niet werken, maar moesten heel de dag rechtstaan. Je mocht met niemand praten, kon enkel 's morgens naar het toilet en moest op een houten plank slapen,' vertelt Vander Velpen. Alsof dat nog niet wreed genoeg was, bevond de martelkamer zich naast de isoleercel zodat de geïsoleerden de marteling konden horen en wisten wat ook hen misschien te wachten stond.

De andere groep moest werken. Zij sliepen met 32 tot 48 op vochtige kamers en moesten overdag acht uur werken. 'Hun werk was het uitgraven van het fort, een absoluut zinloos project. Het was slavenarbeid,
of je nu ziek was of niet, je moest het werk doen'. Wanneer het niet snel genoeg ging, werd er op de gevangenen geklopt. 'Veel mensen zijn gewoon geradbraakt,' zegt Vander Velpen.

Menselijkheid in onmenselijk situatie

Maar ondanks de vele wreedheden was er plaats voor menselijkheid en groepsgevoel. 'De gevangenen beschouwden elkaar als een familie. Er is nul komma nul recht. Ze hadden alleen maar recht op honger, op foltering, op mishandeling. Ze leefden samen, leden samen en hadden allemaal geen rechten. Dat schepte een band. En dat zorgt voor hele mooie verhalen van broederlijkheid, solidariteit en vriendschappen,' beschrijft Vander Velpen. Zo moesten de gevangenen kiepkarren met het door hun geschepte puin wegduwen, degenen achteraan de rij kregen het hardst te verduren. 'Zij moesten het hardst duwen en kregen ook het meeste slaag. Het gebeurde dat de sterkeren zich opofferden om zo de zwakkeren of ouderen te sparen,' sluit Vander Velpen af.

Herbeluister #weetikveel met Danira Boukhriss Terkessidis en Jos Vander Velpen op Radio 1.be.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief