©Marijn Achten

Johanna Pas van Boekhandel 'Kartonnen Dozen': 'In boeken vond ik een voorbeeld van wie ik kon zijn'

Radio 1

Johanna Pas is dichteres, literair vertaalster en eigenares van LGBTQIA+-boekhandel 'Kartonnen Dozen' in Antwerpen. Johanna Pas zocht in het Radio 1-programma 'De Zomer van' samen met de luisteraars muziek over of van lesbiennes, homo's, bi's, transgenders en queers.

'Boeken waren een lifeline'

'Kartonnen Dozen' verwijst naar de gelijknamige roman van Tom Lanoye. Zes jaar geleden nam ze 'Het Verschil', de boekhandel waarin ze sinds 2000 werkte, over en veranderde de naam. Pas is zelf ook auteur en is momenteel aan het inpakken want de winkel 'Kartonnen Dozen' moet het pand verlaten en wegens ziekte is ze genoodzaakt de zaak over te laten.

Pas groeide op in een huis met heel veel boeken. Boeken zijn voor haar een lifeline geweest. Ze vond er representatie, een voorbeeld van wie ze kon zijn. Als LGBTQIA opgroeien in een gezin voelde aan als een koekoeksjong en dan heb je andere kanalen nodig om je te herkennen, verduidelijkt Pas. 'In de jaren 80 en 90 waren dat boeken want op televisie waren 'wij' niet zichtbaar tenzij clichématig. Er waren lesbische auteurs die dat in hun boeken legden. De clou was om ze te vinden en je daarin vertegenwoordigd te zien. Dat heb je nodig als je die leegte voor je hebt en niet begrijpt wie je kan zijn en je verloren loopt. Ik geloof dat dit nog voor heel veel mensen nog zo is.'

Pas vond die boeken in een feministische boekhandel in Brussel, er circuleerden lesbische leeslijsten en er werden tips gedeeld en boeken doorgegeven. Thuis vond ze in de bibliotheek de boeken van Anna Blaman. Ook in Nederland was er een gespecialiseerde boekhandel.

Ondertussen is er veel veranderd...De winkel is heel snel gegroeid, het aanbod werd ruimer, er kwam ook een koffiebar. Er komt nu ook een jonger en activistischer publiek.

Queer-aanbod voor jongeren

Er worden momenteel weer meer boeken gekocht door jongeren, ook Engelstalige boeken. 'Heartstopper' van Alice Oseman is zeer populair. Maar hoe staat het met het Nederlandstalig aanbod? Volgens Pas is er minder durf bij uitgeverijen om oorspronkelijk Nederlandstalige queer-boeken uit te geven. Het begint te komen doordat ze merken dat het in het buitenland populair is. Ondertussen is het aanbod binnen de jeugdboeken al uitgebreid.

Toekomst van 'Kartonnen Dozen'

De toekomst van 'Kartonnen Dozen' staat op losse schroeven omwille van twee redenen. De verhuis en zoektocht naar een nieuw pand. Er zijn een paar opties maar er is nog geen definitieve nieuwe plek gekozen.

Pas heeft ook beslist om gezondheidsredenen - ze heeft borstkanker en kreeg in juni te horen dat ze uitzaaiingen heeft - de zaak over te laten. Het zou wegens de behandeling fysiek niet meer gaan, maar anderzijds is het misschien tijd voor een nieuwe generatie die de nieuwe queer-thema's beter kan aanpakken dan zijzelf, vertelt Pas. 'Het is niet slecht dat een winkel zoals die van ons, ook evolueert'.

Met schrijven proberen het onbehapbare behapbaar te maken

Momenteel houdt 'Kartonnen Dozen' uitverkoop zodat er minder moet ingepakt worden voor de verhuis. Pas wil zich ook terug focussen op haar eigen creatief schrijfwerk. Als kind al schreef ze, als tienjarige waren dat gedichten. 'Schrijven was altijd al een manier om naar de wereld te kijken. Dingen omzetten in woorden, begrijpelijk maken. Ik was een heel nadenkend kind, ik vond alles heel ingewikkeld en dat was een manier voor mij om de dingen compact te maken. En poëzie is daar uitermate voor geschikt om jezelf te dwingen iets dat onbehapbaar is, toch behapbaar te maken. En dit is wat ik hoop nu te kunnen doen voor anderen.'

Zelf heeft ze veel gehad aan Adrienne Rich, een Amerikaanse dichteres die haar feminisme, lesbisch zijn en activisme ook in haar poëzie goot, wat voor Pas een verademing was. M. Vasalis is een ander voorbeeld voor haar. Pas heeft ook, samen met Gaea Schoeters, teksten van Kae Tempest hertaald.

Herbeluister Joahnna Pas in 'De Zomer van' op Radio 1 Select en Radioplus.be.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief