Joseph Brodsky

Johan de Boose over Amerikaans dichter en Nobelprijswinnaar Joseph Brodsky

Poëzie Pompidou

28 januari is niet alleen de start van de Poëzieweek. Het is precies 25 jaar geleden dat de Russisch-Amerikaanse dichter en Nobelprijswinnaar Joseph Brodsky overleed. Zijn oeuvre ligt schrijver Johan de Boose nauw aan het hart. Hij sprak erover in Pompidou op Klara.

Dichten in het Russisch en het Engels

Brodsky zou 81 geworden zijn. Johan de Boose is fan van het eerste uur. Tijdens zijn studies was Johan de Boose nog niet in contact gekomen met Brodsky. Hij wordt als een van de grootste Russische dichters beschouwd. Hij schreef in het Russisch maar na zijn verbanning is hij in New York aan de slag gegaan aan de universiteit en begon hij in het Engels te schrijven.
'Zijn teksten grenzen aan de genialiteit. Hij gebruikt een heel strak metrum, daar hield hij van. Hij maakte ook ruzie met vertalers: je moet rijmen. In het Russisch kan dat iets makkelijker want je hebt er verschillende vormen van 1 woord. Maar naast dat klassieke, was hij ook modern, want hij schreef over de tijd waarin hij leefde. Hij combineerde het klassieke dichterschap met het moderne leven', vertelt de Boose.

Meester van de paradox

Hij kon van de meest banale dingen poëzie maken. 'Zijn leermeester was Rainer Maria Rilke. En die kon dat ook. Brodsky kon over een klassiek standbeeld schrijven en daarna over een klein detail van iemand die op straat langskomt. Hij is ook de dichter van de paradox. Misschien is dat typisch Russisch. Hij combineerde de meest onmogelijke dingen met mekaar. Hij was heel religieus en dan ook weer helemaal onreligieus. Hij was heel klassiek en heel modern, verheven en dan weer bijna banaal. Hij brengt tegenstellingen bij mekaar waardoor je als lezer in de war bent. Als je denkt dat je het begrijpt, dan begint het niet begrijpen. Dat is typisch Russisch en daarom kunnen we de Russen niet begrijpen', gaat de Boose verder.

Voordragen zoals een litanie

De manier van het brengen is ook belangrijk. Als Brodsky voordroeg, was het bijna zingen. In de uitzending wordt ook een fragment afgespeeld. Het is een heel bijzondere manier van declameren, bijna een litanie.
'En het meest bijzondere is dat hij dat ook uit het hoofd doet. Het is wel een typische stijl van Russische dichters. Een paar jaar geleden was ik in Rusland tijdens het Paasfeest. Ik ging de St-Nicolaskerk binnen tijdens de paasviering en daar was een jonge priester een tekst aan het brengen en toen ik mijn ogen dicht deed hoorde ik Brodsky. Het gesproken woord in de liturgie dat is typisch Brodsky. Hij heeft dat overgenomen en gecultiveerd. Het is als je het hoort bijna alsof de inhoud er niet meer toe doet', legt de Boose uit.

Verbannen

Het regime waarin hij opgroeide, daar kon hij zich niet in vinden. Is hij daarom verbannen? 'Juist niet, want hij heeft altijd geweigerd om zich politiek te engageren. Hij is opgepakt omdat hij voor niks deugde. Hij vertelde de rechter dat hij dichter is. En de rechter vroeg dan: wie heeft u dan dichter genoemd, want dat hoorde de staat te doen. Daarop antwoordde hij dat hij zo is. En dat werd hem niet in dank afgenomen', vertelt de Boose.

'Een belangrijk thema in zijn bundels is de verbanning, maar niet op een sentimentele manier. Hij was zoals Rilke die liever een klassieke figuur gebruikte om iets over zichzelf te vertellen. Hij heeft zijn land en gezin achter moeten laten. Zijn gedichten gaan over: waar voel ik me thuis, hoe ga ik er mee om. Hij mocht niet terug naar de Sovjetunie, maar na de val kon hij terug maar wilde niet meer. In New York voelde hij zich thuis in de Angelsaksische cultuur. Hij heeft ook Pools geleerd. Hij was een autodidact. Hij werd in Amerika goed ontvangen, kreeg ook de Nobelprijs en verkeerde in goed gezelschap', gaat de Boose verder.

Venetië

'Hij was vaak met Susan Sontag in Venetië. Hij is daar ook begraven. Hij wilde er vooral zijn als er geen toeristen zijn, dus in de winter. Hij hield van Venetië omdat het hem aan Sint Petersburg deed denken. Ook Amsterdam was zo'n stad waar hij dol op was, net om diezelfde reden', verklaart de Boose.

Bijna ontmoet

'In 1996 was Brodsky uitgenodigd in Antwerpen. Ik had een afspraak voor een interview, maar een paar dagen ervoor kreeg ik het bericht dat hij niet het vliegtuig opgestapt is. Hij was een kettingroker en een paar weken later is hij overleden. Op zijn graf staat een brievenbus, ik heb er een briefje in gestoken', vertelt de Boose.

Tot slot leest de Boose nog een gedicht van Brodsky voor.

Herbeluister het interview op Klara.be

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief