'Weesland' van Joachim Pohlmann over het vergeten conflict in Algerije

Fictie Pompidou

Joachim Pohlmann is actief in de politiek, eerst als woordvoerder van NVA, momenteel als kabinetschef van minister president Jambon en minister van cultuur. Naast zijn politieke leven, ontpopte Joachim Pohlmann zich ook als schrijver. Weesland is intussen al zijn derde roman.

Pieds noirs

Dit boek vertelt het verhaal van een oude man, Vittore, die in Toscane is gaan wonen, en daar zijn leven overdenkt. Nostalgisch denkt hij terug aan zijn tijd in Algerije waar hij in een familie van pieds noirs (een term die wordt gebruikt om de kolonisten (colons) in Algerije aan te duiden) opgroeide. Later vocht hij er in het vreemdelingenlegioen tegen de onafhankelijkheid van zijn land. Stond hij aan de verkeerde kant van de geschiedenis of was zijn keuze onafwendbaar? Het is een verhaal over schuld, verraad, verlies en inkeer. En uiteindelijk is het een biecht zonder verlossing.

Frans-Algerijnse oorlog

'De Frans-Algerijnse oorlog is een totaal vergeten conflict in de geschiedenis. Maar het is wel een beetje een archetypisch koloniaal conflict. En extreem. Het is niet te vergelijken met onze koloniale geschiedenis in Congo. In Algerije had je al een hele bevolking van Fransen en Europeanen die er al generaties verbleven, nog voor Frankrijk Algerije zelfs kolonialiseerde. In Congo waren wij Belgen niet zo lang. Algerije was oorspronkelijk geen kolonie, het was een integraal deel van Frankrijk. Alle Algerijnen waren Frans onderdaan, maar geen burger. Ze hadden geen rechten. Ze konden wel Frans burger worden als ze een eed van trouw aan de Franse grondwet aflegden en zweerden dat de Franse wetten boven de Sharia stonden. Eén personage in het boek weigert dat te doen: Nawal. Zij wil advocaat worden aan de balie, maar verzet zich daar tegen. Wat veel mensen toen deden en vervolgens werden ze gemarginaliseerd', legt Pohlmann uit.

'Het conflict heeft lang geduurd. Frankrijk heeft Algerije gekolonialiseerd rond 1870, na een conflict met het Ottomaanse rijk rond piraterij in de Middellandse zee. Vervolgens hebben zij ongeveer iedereen die politiek ongewenst was in Frankrijk met zachte dwang naar Algerije gebracht. Dat land is altijd woelig geweest. Frankrijk heeft het vreemdelingenlegioen opgericht om het land onder controle te brengen en te houden. Vanaf 1930 is dat effectief een onafhankelijksstrijd geworden. Die vleugels kreeg na de Tweede Wereldoorlog en pas uitbrak als echte oorlog na de vredesakkoorden in Genève. Het was een oorlog die in 2 strijdtonelen uiteen viel. Enerzijds de strijd in het platteland, de bergen en de Sahara wat een guerrilla-strijd was en de strijd in de steden wat een terroristisch verhaal was. Frankrijk heeft het nooit een oorlog genoemd', gaat Pohlmann verder.

Inspiratie door Albert Camus

Het hoofdpersonage is een pieds noirs. Hoe komt Pohlmann nu bij dit verhaal? Hij wou eigenlijk een ander verhaal schrijven over een oude teruggetrokken man in een villa in Toscane. De oude man heeft een backstory nodig. En hij heeft altijd een fascinatie voor pieds noirs gehad, door zijn puberale fascinatie voor Albert Camus, die ook een pieds noir is. Er zijn linken naar Camus in het boek. Het hoofdpersonage is een oude man, die door de coronapandemie vastzit in zijn villa. En dat doet denken aan het boek 'La Peste' van Camus. 'Oorspronkelijk zat deze verhaallijn niet in het boek. De oude man vindt dat de Europeanen nogal zwak zijn met al hun maskertjes en handgels. Maar hij bekijkt het vanuit het oogpunt als legionair in die oorlog in Algerije, waar je de dood rechtstreeks in de ogen kijkt', vertelt Pohlmann.

Geen plaats voor extreme individualiteit in het leger

Waarom ging dat personage nu eigenlijk in het leger? 'Om zijn land te beschermen. Er woedt een onafhankelijkheidsstrijd. In zijn ogen moet hij zijn thuis (Algerije) beschermen tegen figuren die in zijn ogen het wettelijke gezag vernietigen.' Maar dienst nemen in het vreemdelingenlegioen is een sfeer van brainwash, je krijgt een andere naam, identiteit. Op het moment dat hij in dienst treedt zit hij in Frankrijk en alleen door dienst te nemen in het vreemdelingenlegioen weet hij dat hij terug naar Algerije kan. Order is order en hij voert ze allemaal uit. 'Dat is wat er gebeurt als je in een militaire eenheid terecht komt', zegt Pohlmann. Zelf is Pohlmann een paar jaar geleden reservist geworden. 'Extreme individualiteit is niet op zijn plaats in een militaire structuur en eigenlijk is dat wel verfrissend als je in een maatschappij leeft waarin je de hele tijd je individualiteit moet uitdragen. Ik ga binnenkort weer voor een paar dagen het leger in. En als je daar uitkomt heb je echt aanpassingsproblemen. Alles uit het dagelijkse leven lijkt dan zo banaal. En dat is bij veel militairen het geval.' Het hoofdpersonage schakelt zijn gedachten uit en voert alle opdrachten uit en doet koelbloedige moorden. Maar verder kan je hem niet betrappen op extreme moslimhaat of racisme, zoals anderen in zijn omgeving dat wel hebben. 'Hij voelt wel aan dat het systeem waarin hij opgroeide ergens fout is, maar hij kan niet zeggen waar het juist fout zit. En hij voert dingen uit, omdat hij de opdracht krijgt en daarmee vernietigt hij eigenlijk wat hem het meest dierbaar is: Algerije', legt Pohlmann uit.

Aan de andere kant staat zijn jeugdvriendin Nawal. Zij is een koloniaal object. Iets wat het hoofdpersonage niet kan zien. Zij wordt als weeskind opgenomen in zijn gezin. Maar hij ziet niet dat zij altijd een Fremdkörper blijft binnen het gezin en de maatschappij. Hij minimaliseert en negeert dat en als hij ermee geconfronteerd wordt wil hij er zelfs van weglopen. Maar Nawal wordt een leven opgedrongen en ze krijgt het hem niet uitgelegd.

Foute kant van de geschiedenis?

Het boek wordt in de media wel eens omschreven als een boek over iemand die aan de foute kant van de geschiedenis staat. 'Heel veel mensen worden achteraf aan de foute kant van de geschiedenis geplaatst, maar op het moment zelf doen die mensen gewoon wat ze menen te moeten doen. Kijk naar de oorlog in Oekraïne. Heel wat Russische soldaten zijn nu dingen aan het doen, waarvan ze nooit dachten dat ze die zouden moeten doen. In een militaire context ben je gedekt door een militaire context. Hetgeen wat gebeurde in de Algerije is dat de Franse staat zelf buiten het recht trad en de soldaten aanzette om immorele dingen te doen. Frankrijk heeft wel degelijk in Algerije gemarteld. Maar ze ontkennen dat', legt Pohlmann uit.

Pohlmann is al met een volgende boek bezig. Maar deze keer zal het een non-fictie boek zijn over de relatie tussen volk en elite.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief