Jeroen Brouwers 80! - 4 archieffragmenten uit zijn rijkgevuld schrijversleven

LangZullenWeLezen

Jeroen Brouwers wordt op 30 april 2020 tachtig jaar. Hij vulde ons leven met boeken en het VRT-archief met leuke beelden en interviews. Om hem in de bloemetjes te zetten, selecteerden wij 4 archieffragmenten uit 4 verschillende periodes in zijn leven.

De Nederlandse auteur, die nu in Lanaken woont schreef een enorm oeuvre bij elkaar, in bijna alle literaire genres. Meest bekend is hij door zijn vele romans, maar hij schreef ook enkele bundels met vlijmscherpe polemieken, vooral over andere auteurs. Veel van zijn boeken zijn geïnspireerd door zijn eigen leven, onder meer zijn kleutertijd in Nederlands-Oost-Indië, het huidige Indonesië, waar hij met zijn moeder en zus in een interneringskamp zat. Hij was nog maar 2 toen het Japanse leger de Nederlandse kolonie overrompelde, en de kolonisten opsloot in kampen. Hij was getuige van de mishandeling van zijn moeder. Zijn grootmoeder overleefde de gevangenschap niet. Over die ervaringen schreef hij 3 boeken, die ook in één band verschenen, en vertaald werden in het Engels. Het gaat om 'Bezonken rood' (1981) en later 'Het verzonkene' en 'De zondvloed'. In die tijd kreeg hij al difterie, en kroep, een ademhalingsziekte, die hem zijn hele leven blijft achtervolgen.

Na de oorlog woonde het gezin Brouwers nog even op het eiland Borneo. In 1947 werden de 5 kinderen met hun moeder naar Nederland gerepatrieerd, een jaar later volgde de vader.

Over zijn ervaringen in katholieke internaten in Nederland schreef hij 'Het Hout', waarvoor hij de ECI-prijs kreeg. Na de legerdienst koos Brouwers voor de journalistiek. Daar heeft hij het vak van schrijver geleerd, zei hij altijd. Zijn eerste boekjes gingen over Edith Piaf, over chanson en over schrijver Louis Couperus.

Brouwers is een sterk stylist. Hij kreeg veel prijzen, maar vanaf 2001 weigerde hij die nog te aanvaarden, omdat ze te weinig opbrachten. Later draaide hij wel bij. Er was ook heel wat te doen over zijn zonevreemde woning in de natuur in Zutendaal, die hij na een jarenlange juridische strijd moest laten slopen.

Rockgroep 'De Mens' van Frank Van der Linden wijdde een nummer aan Brouwers. Eeuwige fan Johan Vandenbroucke noemde zijn boekhandels in Mechelen en Roeselare "De zondvloed", naar de roman van Brouwers.

4x Jeroen Brouwers uit VRT-archief

In de volgende 4 VRT-fragmenten krijg je een mooie inkijk in zijn leven, denken en werk.

'Vergeet niet te lezen (1973)'

In dit zwart-wit-fragment, interviewt Paul de Wispelaere Jeroen Brouwers thuis in zijn boshuis in Rijmenam, naar aanleiding van het zijn nieuwste novelle 'Zonder trommels en trompetten'. Brouwers vertelt dat Karel Jonckheere hem had aangezet om een anekdote op te schrijven en dat was de start van deze novelle. Hij schreef een verhaal over Delft en zijn eerste liefde. Je verneemt er ook waar zijn interesse in de zelfmoord (in de literatuur) begon. En het was in die tijd dus nog duidelijk niet sociaal onverantwoord om aan tafel, tijdens een gesprek en op televisie aan de lopende band te roken.

'Ziggurat (1992)'

Brouwers wordt in het cultuurprogramma 'Ziggurat' over zijn werk geïnterviewd. Hij praat er met journalist Martin Coenen over zijn kinderjaren in de kampen, over zijn vader, over de schaamte over zijn eerste schrijven, over het verschijnsel zelfmoord in de literatuur. En het feit dat schrijven zin geeft aan zijn leven: 'er blijft iets over van een schrijver zodra hij dood is'. Hij geeft ook toe dat zijn boeken erg autobiografisch zijn, maar dat hij nog steeds geen geschiedenis schrijft maar literatuur.

'Wie schrijft die blijft (1987)'

Dit interview werd opgenomen in Brussel, waar Brouwers op dat moment in zijn leven 15 jaar niet meer geweest is. Het gaat vooral over zijn werk 'Kroniek van een karakter- Deel 1- De Achterhoek', een bundeling van brieven die hij verstuurd heeft. Voor dit boek heeft hij al zijn briefcorrespondenten gevraagd om zijn post terug aan hem te bezorgen.

Hij praat er over zijn leven op internaat, waar hij leerde schrijven omdat hij elke week verplicht brieven moest schrijven aan zijn ouders. Hij kreeg nooit een antwoord van zijn ouders en daardoor kreeg hij het gevoel dat hij naar zichzelf schreef, als een soort van dagboek. En daar is zijn schrijfkunst wellicht begonnen. Het boek wordt verder geanalyseerd en de journalist legt hem de volgende stellingen voor: 'Jeroen Brouwers heeft een hekel aan kinderen, is een vrouwen- en Vlamingenhater'.

Jeroen legt uit dat hij inderdaad niet blij was met de zwangerschap van zijn vrouw, maar uiteindelijk zette hij zijn eigen "chagrijn' aan de kant omdat hij van zijn vrouw hield en hij aanvaardde de zwangerschap en het kind.

Het is onder meer de kinderwens van de vrouw die hem als man machteloos doet voelen. Hij komt niet uit zijn woorden, maar wil niet als vrouwenhater afgebeeld worden. En al zeker niet als Vlamingenhater. 'Ik heb harde waarheden gezegd , vooral over het literaire Vlaanderen. En dat hebben ze me kwalijk genomen. Maar zo wil ik zeker niet genoemd worden. Het was me vooral om de taal te doen. '

'Jeroen Brouwers schrijft een 'laatste boek', en hij weet nog altijd hoe dat moet: 'Oud worden is verschrikkelijk'' (2020)

"Cliënt E. Busken" wordt aangekondigd als de laatste roman van de bekroonde auteur Jeroen Brouwers, die in april 80 wordt. VRT NWS-journaliste Ruth Joos kon hem spreken. Het werd een uniek gesprek bij de schrijver thuis, in Lanaken.

Na de "Zutendaalse jaren" kwam Brouwers in 2017 in het centrum van Lanaken terecht, samen met het omvangrijke archief en de vele kasten vol boeken. Tussen die boeken van collega's - "vriendjes", noemt Brouwers ze zelf - schreef hij moeizaam verder aan de nieuwe roman "Cliënt E. Busken", volledig met de hand.

Bekijk en beluister het op vrtnws.be

Luister ook eens naar het interview met Christophe Vekeman in Pompidou. Naar aanleiding van zijn 80ste verjaardag geven 26 schrijvers en kunstenaars als verjaardagswens uiting aan wat Brouwers voor hen betekend heeft. 'Aan een karakter' is een brievenboek en Christophe Vekeman is één van de auteurs.

En kijk naar nog meer flitsende beelden van Jeroen Brouwers uit het VRT-archief in het filmpje op LangZullenWeLezen @facebook en @Instagram.

Deel dit artikel

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief