Rajesh Rajput (Unsplash)

Volgens een Italiaanse studie word je een 'beter mens' van literatuur - Klopt dit?

Radio 1

Uit een Italiaans onderzoek blijkt dat mensen die literaire fictie lezen 'meer mens' zijn dan mensen die populaire fictie lezen. Tom Beckers, cognitief psycholoog (KULeuven) legt het uit in Nieuwe Feiten op Radio 1.

In deze studie werden 500 lezers ingedeeld volgens de boeken die ze graag lezen: een groep met mensen met voorkeur voor populaire fictie, genre Dan Brown, en een groep met voorkeur voor 'moeilijke literatuur'. Hieruit bleek dat mensen die meer literaire fictie lezen positief geassocieerd worden met de vaardigheid zich in de plaats van anderen te verplaatsen en genuanceerd te denken over de drijfveren en attitudes van andere mensen en negatief geassocieerd met de neiging om zichzelf als maatstaf voor alles te nemen en te denken dat de anderen precies hetzelfde vinden en denken.

'Fictie is een heel krachtige virtual reality-machine'

'Is het omdat ze empatisch zijn en genuanceerd denken dat ze precies deze moeilijke cuturele boeken op prijs stellen?', wil Lieven Vandenhaute weten.

'Dit is een puur correlationeel onderzoek, hiermee weet je op zich niets mee. Het vermoeden is wel duidelijk bij de auteurs van dit onderzoek dat het om een causaal verband gaat. Dat je veel literaire fictie leest omdat je dan wordt uitgedaagd om mee te denken.

In literaire fictie wordt niet alles uitgelegd: plots en karakters zijn heel complex. De ontwikkeling van de karakters is heel onvoorspelbaar, ook vaak heel erg onbepaald. Je moet zelf mee de gaten in het verhaal opvullen: de gevoelswereld en de gedachten van de protagonisten eigen maken, en simuleren in je geest. Dat simuleren mag je letterlijk nemen. We weten uit onderzoek dat als je bv. leest over iemand die tegen een bal trapt dit dezelfde hersengebieden in werking zet als de hersengebieden wanneer je zelf tegen een bal trapt. Fictie is een heel krachtige virtual reality-machine waarbij je verschillende realiteiten kan beleven, die je in het echte leven niet tegenkomt.

Populaire fictie doet het precies andersom want daar zijn de personages meestal eendimensionaal: de goeden en de slechten. Populaire fictie handelt meer in zekerheid en voorspelbaarheid.

'De idee is dus dat er een oorzaak-gevolg verband is. De vraag is: hebben we daarvoor ook aanwijzingen? En dat lijkt ook wel zo te zijn', vertelt Tom Beckers. 'Een van die auteurs heeft in 2013 een artikel gepubliceerd in Science over een hele reeks experimentele studies op dit vlak. De deelnemers moesten een korte tekst lezen: ofwel een literair kortverhaal ofwel een kortverhaal uit de Bouquet-reeks of een non-fictie tekst en vervolgens een soort van empathietest afleggen. De eersten waren accurater in die test. Een onwaarschijnlijk resultaat, want je zou niet verwachten dat het lezen van zo'n klein stukje literaire fictie meteen zo'n direct effect heeft.

Er zijn ook vervolgonderzoeken in grotere groepen geweest en daaruit kwam wel wat evidentie uit nl. dat het een klein effect is maar dat het er wel was. Hoe meer literaire fictie je leest, hoe meer je empathie aangescherpt wordt.

Maar hiermee is de stelling dat je betere mensen wordt, niet perse waar. Het is niet omdat je je in de schoenen van iemand anders kan plaatsen dat dit je een betere mens maakt. Je gaat de gevoelens van de personages wel begrijpen maar er daarom nog geen sympathie voor voelen', aldus Beckers. 'Van het lezen van literaire fictie word je geen betere mens maar wel meer mens', concludeert Tom Beckers.

Herbeluister Tom Beckers in Nieuwe Feiten op Radio 1.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief