©Maartje Geels

Jamal Ouariachi onderzoekt in zijn roman 'Herfstdraad' hete hangijzers als identiteitsdenken en extreemrechts

Fictie Klara

'Herfstdraad' is de vijfde roman van Jamal Ouariachi. De titel verwijst naar het bijbelboek 'Job'. Het hoofdpersonage uit het boek heeft bijna evenveel te lijden als Job uit de Bijbel. Een man, een schrijver, verhuist met zijn vrouw die Marokkaanse roots heeft en kind naar een huis dat volgens hem te ver van Amsterdam ligt. Hij ziet zijn inkomsten uit zijn columns slinken: hij wordt vervangen door collega's die beter beantwoorden aan alle criteria van de woke-beweging. Hij wordt knettergek van het niet-slapen door een immer wakkere baby. Tot overmaat van ramp wordt hij geterroriseerd door een buurtorganisatie 'Het Kruispunt' die hem en zijn gezin willen betrekken bij het woke-denken in de samenleving.

Woke en identiteitsdenken

Volgens Chantal Pattyn leest 'Herfstdraad' als een thriller, maar is het ook een zorgvuldig gecomponeerde psychologische roman. 'Was het woke-denken de aanleiding tot het schrijven van dit boek?', vraagt ze hem in het programma Pompidou op Klara. 'Neen', antwoordt Ouariachi. Daar schreef hij al het een en ander over in zijn columns, net als over extreemrechts dat hij minstens een even groot, misschien wel een groter gevaar vindt.

Hij vroeg zich af hoe de nieuwe nationalistische partij het Forum voor Democratie (FVD) van Thierry Baudet in Nederland zo populair werd onder mensen met een intellectuele inslag: ze zagen er een chique alternatief in voor de partij van Geert Wilders, de PVV. Hij vroeg zich af wat er nodig zou zijn om bij iemand die redelijk progressief is, redelijk links, die aantrekkingskracht van zo'n rechtse beweging te laten voelen. De buurtorganisatie 'Het Kruispunt' is de motivator in het verhaal.

'Waarom is het hoofdpersonage een schrijver die wel wat op Ouariachi lijkt?' wil Chantal Pattyn nog weten. In de identiteitspolitiek, zowel aan de linker- als aan de rechterkant, is taal heel belangrijk. Zeker bij het activisme dat we woke noemen waar het ook gaat over wie er recht van spreken heeft, wie het recht van vertalen heeft. Een schrijver leek Ouariachi het uitgesproken personage dat zou geplaagd worden door dit gedachtengoed.

Culture toe-eigening

Is het woke-denken een terugkeer van het wij-zij-denken? Op een bepaald moment gaat de discussie ook over wat er al dan niet mag worden geserveerd in het frietkot-snackbar van een Marokkaanse overbuurman. Mag een Nederlandse blanke man een falafal-tent beginnen? Zo vinden sommige activisten dat je bepaalde kapsels niet mag dragen omdat het culturele toe-eigening is.

'Kan een bijna witte man als Ouariachi de gevoelens kennen van iemand die een andere kleur heeft?' werpt Chantal hem voor de voeten. 'Dat is mijn beroep en het is heel erg des mens dat je je wel kan verplaatsen in andere mensen. Daar hebben we de taal voor om dit aan elkaar kenbaar te maken...Dat is het grote avontuur van lezen', antwoordt Ouariachi.

Verlies en desintegratie

Uiteindelijk komt het ook tot een echtscheiding in het boek, iets wat de schrijver ook in het échte leven is overkomen. Het hoofdpersonage komt terecht in een gemeenschap - hij noemt het 'het helle-oord' - waar hij geen enkele cultuur aantreft. Hij ontmoet er mensen die geïnteresseerd zijn in kunst en literatuur. Het zijn vrijdenkers. Na 'Het Kruispunt' waarin gediscussieerd werd over welk woord je al dan niet mag gebruiken, voelt dit zeer bevrijdend aan. Op een bepaald moment is er een avondje over de emancipatie van de vrouw dat volgens sommige heren ook een schaduwkantje heeft. Hij zit in een relatiecrisis en op dat moment van zwakte wordt hij heel vatbaar voor rechtse conservatieve ideeën in dat gezelschap. Ook dat gezelschap is heel destructief, zal blijken in 'Herfstdraad'.

Er zit ook nog een bij-verhaal in want het hoofdpersonage worstelt ook nog met de dood, merkt Chantal op. 'Het boek gaat over verval, desintegratie en afhankelijkheid', verduidelijkt Ouariachi zijn keuze om ook dat thema in 'Herfstdraad' te brengen.

Beluister hieronder het gesprek met Jamal Ouariachi over 'Herfstdraad' in Pompidou.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief