Erik Van Grieken

Zuidpoolexpeditie met de Belgica: 'Er was heldenmoed, maar ook ontbering'

Non-Fictie Interne Keuken

Inge Van Hulle wou graag 'Waanzin aan het einde van de aarde' voor Interne Keuken lezen, een boek over de zuidpoolexpeditie van de Belgica onder leiding van Adrien de Gerlache. Van Hulle is als juriste/rechtshistorica verbonden aan het Duitse Max Planckinstituut en onderzoekt onder meer hoe 'nieuw ontdekte' gebieden destijds door hun ontdekkers in bezit werden genomen. Dat verklaart haar grote interesse voor expedities en ontdekkingsreizigers.

De expeditie is een van de meest gedocumenteerde expedities. Aan de hand van dagboeken van bemanningsleden werd het boek gemaakt en daardoor krijg je een quasi dag-na-dag-beleving van de expeditie mee. Het relaas van de zuidpoolexpeditie van de Belgica onder leiding van Adrien de Gerlache leest als een ijzingwekkend fantasme van Jules Verne. Maar niks is verzonnen.

Je leert dat het in die tijd vreselijk moeilijk was om bemanning te vinden. De Belgische marine was toen heel klein. Op dag 1 hebben ze al motorpech. Ze vertrokken in Antwerpen maar stranden na 1 dag in Oostende. Koning Leopold II was toen ook in Oostende. Maar schonk hem geen aandacht want hij was kwaad op de Gerlache, omdat hij geweigerd had om naar de Congorivier te trekken, omdat hij per se naar de Zuidpool wou. Hij wilde er per se de eerste zijn.

De Gerlache verzweeg heel wat voor zijn bemanning en sprak enkel met zijn eerste en tweede stuurman over zijn plannen. Hij vervalste ook de coördinaten om de bemanning niet te verontrusten. De Belgica loopt uiteindelijk vast en de bemanning krijgt scheurbuik. En van de dokter moest de bemanning rauwe pinguïn en zeehond eten, omdat de dokter dat bij de inuiets gezien had. De Gerlache wilde dat eerst niet omdat het ingemaakte fruit en de groenten dan niet op zouden geraken. En dat was voor een groot deel geschonken en hij niet wilde dat Belgen zouden denken dat hij dat allemaal verspilde. Dat ingemaakte eten veranderde uiteindelijk ook in een grijze pap. De kok verliet zelfs het schip. Eén van de matrozen stierf uiteindelijk zelfs door scheurbuik. De sfeer op dat schip ging dus zienderogen achteruit.

De dokter liet de bemanning ook naakt voor het vuur zitten, omdat hij ervan overtuigd was dat ze te weinig zonlicht hadden. Een soort lichttherapie dus en dat werkte toch vrij goed. Uiteindelijk hebben ze zich los kunnen graven uit het ijs. Ze zaten er toen al een jaar vast. Helaas vriest het kanaal terug dicht en dankzij een storm komt er een breuk in het ijs en zo geraken ze terug op volle zee. Het was een zeilschip met een motor op steenkool en de steenkool was bijna toen al bijna op.

Waarom is de Zuidpool nu eigenlijk niet van België? Als je een gebied ontdekt waar er geen soevereiniteit is kan je het claimen als je de eerste bent om het te ontdekken. Vroeger plantte men er dan een vlag. Je moet het daar ook gaan bezetten. Technisch gezien had de Gerlache dit kunnen doen. België had beslag kunnen nemen. In het interbellum zijn er stemmen op gegaan om een claim te leggen op Antartica. Maar dat was al 40 jaar na datum.

Beluister hoe passioneel Inge Van Hulle praat over het boek in het gesprek op Radio1.be

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief