'Hoogmoed- Van Verdinaso tot verzet' van Vincent Stuer

Non-Fictie Interne Keuken

De scheldwoorden nazi! en fascist! worden vaak in één adem geroepen, als waren ze synoniemen. Afgelopen zaterdag ging het in Interne Keuken over fascisten in het verzet tegen de nazi's tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Vincent Stuer was veertien. Het was een vrijdag in mei 1990, hij ging met zijn boezemvriend Peter Van Dorpe langs bij diens grootvader. Donkerblauwe boekentas, herinnert Vincent zich, model Bollie en Billie, overplakt met stickers van de Sex Pistols. Drie dagen later was die grootvader dood.

Van die grootvader van zijn beste vriend, Frantz Van Dorpe, heeft Vincent Stuer nu de biografie geschreven. Burgemeester van Sint-Niklaas, succesvol zakenman, ondervoorzitter van het Vlaams Economisch Verbond. Christendemocraat. Maar voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog: fascist en vooraanstaand lid van het Verdinaso, het Verbond der Dietsche Nationaal Solidaristen.

Het Verdinaso, opgericht door Joris Van Severen in 1931, was anti-democratisch, autoritair, anti-communistisch, anti-kapitalistisch, conservatief en elitair. En niet vies van geweld. Van Severen wordt aan het begin van de oorlog vermoord in Abbeville. Zijn volgelingen maken tijdens de oorlog zeer uiteenlopende keuzes. Sommigen worden radicale collaborateurs, maar Frantz Van Dorpe komt in het verzet terecht.

Verdinaso

Er zijn mensen die 'Het Verdinaso' niet fascistisch willen noemen. Maar als je alle definities erbij neemt, dan waren ze wel degelijk fascisten: anti-democratisch, ook hun stijl van de affiches, en het Verdinaso was ook niet vies van geweld... Alle partijen hadden knokploegen om zich te verdedigen. Er was veel geweld in de eerste jaren. En dan komt er een nieuwe wet op wapen-en uniformdracht, waardoor het Verdinaso haar militie gaat opbouwen in een militantenorde, dat is iets braver, maar niet veel. Democratie werd als rommelig gezien en Van Severen maakt er één mooi, net verhaal van. Wat wij nodig hebben is een 'elite'. Dat is een manier waarop ze de maatschappij zien, er moet een elite zijn die de macht gaat overnemen, zoals we dat ook op straat gedaan hebben. Dit trok dus ook de oud-CD&V burgemeester Frantz Van Dorpe aan. Je moet dat in de tijdsgeest zien: Er is een permanente politieke crisis, dus iedereen worstelt daar mee. Van Dorpe moet een enorm gedreven en getalenteerd man zijn. Hij komt uit het bedrijfsleven en hij had een enorme energie die hij in het Verdinaso zal steken. Hij heeft mee geknokt en hij is ook beschoten door communistische militanten en hij deed veel aan propaganda.

Contradicties

Dan valt Duitsland België binnen (10 mei 1940), Van Severen wordt dan van zijn bed gelicht en in Abbeville vermoord. Maar het boeiende is wat daarna komt. Die contradicties die binnen het Verdinaso zaten, die nooit opgelost zijn, maar door het charisma van Van Severen samen gehouden zijn, dat alles breekt bij het wegvallen van Van Severen. Het was niet zo dat er vanaf het begin duidelijk werd wie welke kant op ging.

In die zomer van 1940 begint iedereen positie te kiezen: Sommigen volgen de Duitsers en trekken naar het front en anderen willen naar een nieuw systeem van de vertegenwoordiging van het volk en daar gaat Van Dorpe in mee. Waar zit het ideologische verschil tussen die twee vleugels? Ze zijn even anti-democratisch, even autoritair, even elitair ...

Wat is het verschil tussen een nazi en fascist binnen het Verdinaso?
Het is de bedoeling van een beweging, dat ze in beweging blijft. De meesten waren niet geïnteresseerd in wat hoort nu bij het 'Diets' rijk. De meesten zijn geïnteresseerd in een rol die ze hebben, het geweld en de macht en het gevoel we staan hier achter de beste man 'Van Severen'. En er is een ideologisch verschil met Van Dorpe die meer in het koningsgezinde en het Belgische geloofde, wat al langer officieel de lijn was. Maar op het moment dat de koning in Laken verdwijnt zijn ze hem vergeten. Maar Van Dorpe komt in het verzet terecht omdat hij vecht voor de koning. Ze vochten niet voor de democratie, maar voor een macht met de koning dus. Van Dorpe was een bedrijfsleider, die ook nauwe banden met de Boerenbond en de kerk had en zo komen er velen aan de kant van de voorzichtigheid terecht. Naargelang de oorlog verder ontwikkelt, gaan ze naar de kant van het verzet opschuiven. Het duurt heel lang voor er actief verzet komt, omdat het moeilijk was om te communiceren en om aan materiaal te geraken.

Na de oorlog komt Van Dorpe in de CVP terecht en wordt hij burgemeester van Sint-Niklaas en draait hij mee in de democratie. Hij is nochtans nauwelijks van gedacht veranderd. In zijn wereldbeeld blijft democratie een scheldwoord. En hij ging zich zeer radicaal achter koning Leopold III scharen in de koningskwestie. Hij blijft zeer radicaal en conservatief en anticommunistisch denken.

Herbeluister het gesprek in Interne Keuken op Radio1.be

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief