Historicus Vincent Scheltiens over 'Extreemrechts, de geschiedenis herhaalt zich niet' in De Afspraak

Essay VRT NWS

Vincent Scheltiens is doctor in de geschiedenis, verbonden aan de Universiteit van Antwerpen. Hij heeft samen met Bruno Verlaeckt (ABVV) een essay geschreven 'Extreemrechts, de geschiedenis herhaalt zich niet'.

Opmars van extreemrechts

'Génération identitaire in Frankrijk en Schild & Vrienden bij ons: is dit een uiting van de vierde golf van extreemrechts waarover je in dit boek schrijft?', wil Bart Schols weten.

'Je ziet onmiddellijk: dit is niet ok, je herkent die meteen. Dit is niet waarover we ons zorgen moeten maken', aldus Scheltiens. 'Waar we ons wel zorgen moeten over maken is een ander fenomeen. Dat zijn extreemrechtse partijen, al dan niet met wortels in dat historische fascisme, die ervoor kiezen verkozenen en mandaten in verkozen instellingen te behalen, die politieke macht ambiëren, daar een aantal keer in slagen, of net niet, zoals in Oostenrijk en in Italië, in coalitie te treden, die op het beleid proberen te wegen en het beleid in handen proberen te krijgen. Zij nemen, zonder aan de macht te zijn, een zodanige grote plek in binnen de parlementaire democratie dat ze wegen op zij die wel het beleid voeren'. 'Dat is toch gewoon democratie?', werpt Bart Schols op. 'Formeel gezien is dat democratie, maar het zijn gelijkaardige ideeën die binnengeraken en de echte democratie in vraag stellen en op de helling zetten.'

Democratische werking

Wie bepaalt wat de échte en wat de onéchte democratie is? Scheltiens heeft het over het Vlaams Belang als het over Vlaanderen gaat. Als je weet dat een kwart van de Vlaamse kiezers wel eens voor deze partij zou kunnen stemmen.

Aantallen doen er weinig toe, volgens Scheltiens. 'Als we 1947 waren, dan hadden we dit gesprek niet gehad', verduidelijkt hij. 'Iedereen die politiek rijk wil worden door delen van de bevolking systematisch te abnormaliseren, te discrimineren: dat kan niet, we hebben gezien tot wat dit geleid heeft. Vandaag zitten we in het opstapje.'

'Eens zo'n partij zo'n ontwikkkelingsfase heeft bereikt, dan is dat een catch-all partij en kunnen de mensen voor tal van redenen voor Vlaams Belang stemmen. 's Ochtends is je vuilnisbak omvergestoten, je bent boos en zegt 'ik stem op het Vlaams Belang'. De politieke formatie duurt te lang, de politiekers kennen er niets van en zegt 'ik stem op het Vlaams Belang'. De core business van deze partij is, en daar is het mee begonnen, is het systematisch discrimineren van mensen in dit land. Met name de moslims, dat mag gezegd worden, een kwetsbare groep en tegelijkertijd rukken zij systematisch samenlevingsverbanden uit elkaar', gaat Scheltiens verder.

'Dit is ondemocratisch omdat we een aantal documenten hebben zoals de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, die zeggen dat mensen gelijk zijn. En dat er niet op basis van ras, afkomst, geslacht etc, mag gediscrimineerd worden'.

'Hebben we daar de rechststaat niet voor, als er daarmee problemen zijn?', merkt Bart Schols op. Het Vlaams Blok is daar vroeger voor aangeklaagd. 'De rechtstaat is zeer belangrijk. Maar ik wil bekomen dat in de dagelijkse omgang, het komen en gaan van democratische rechten en vrijheden, dat daar afspraken over zijn, dat je mensen niet discrimineert. Dat telkens als dat gebeurt, we dit een halt toeroepen. Je kan niet alles voor de rechtbank brengen, dat is niet samenleven.'

'Historici moeten de vergelijking maken met de jaren 30. Er zijn gelijkenissen en er zijn verschillen. Kun je je voorstellen dat je in 1933 zei: 'Maar Hitler heeft nu eenmaal die stemmen', dat we denken dat dat een normale gang van zaken was? Die opstap: eerst het noemen en discrimineren van Joden, en als je dan de macht hebt, overgaan tot de systematische uitroeiing.'

De vergelijking met de jaren 30

Staan we vandaag niet sterk genoeg om daar mee om te gaan? 'Ons democratisch bestel op zich is daar geen garantie voor. We hebben een rechtstaat, scheiding der machten etc. Wat we vooral moeten uitbreiden zijn de democratische rechten en vrijheden, oordeelt Scheltiens en hij verwijst naar Hongarije: 'Niemand zegt dat Orbán ondemocratisch de macht naar zich heeft toegetrokken maar van bovenaf worden academici en journalisten vervolgd, homo's en lesbiennes gediscrimineerd, vluchtelingen met privémilities aan de grenzen belaagd met stokken.'

We gaan naar verkiezingen in 2024: wat als Vlaams Belang aan de macht komt via een coalitie? 'We zien in een land als Spanje dat in verschillende regionale autonome gemeenschappen de extreemrechtse partij VOX niet aan de macht is, maar wel gedoogsteun geeft aan twee andere rechtse partijen die in ruil een aantal democratische rechten en vrijheden afneemt', waarschuwt Scheltiens.

Cordon médiatique?

Scheltiens en Bruno Verlaeckt houden een pleidooi voor een cordon médiatique, ook al vertegenwoordigt de partij een kwart van de kiezers. 'Het gaat niet over aantallen, het gaat over de boodschap. Mijn punt is dat je als media samen moet afspreken wat we tolereren?'

Scheltiens maakt een onderscheid tussen 2 Vlaams Belang-kiezers. 'Ik heb geen respect voor mensen die van het krenken van mensen hun politieke handelsmerk maken. Maar mensen die om tal van redenen voor het Vlaams Belang kiezen, daar moet men zeggen: 'Je vergist je'. Dat gaat niet over respect. 'Je gaat er nog 10 keer mogen op stemmen, dat haalt niets uit. Die partij zit niet voor niets achter een cordon sanitaire. Uit je woede op een andere manier. Veel punten uit het zeventigpuntenprogramma van het Vlaams Blok uit 1992 zijn ondertussen onder die druk toegepast.'

Twee dingen storen hem geweldig: 'We discussiëren of het een optie is kinderen op te sluiten in centra en we discussiëren of drenkelingen op de Middelandse Zee moeten gered worden? Wij moeten geen platform verlenen aan mensen waarvan je ethisch kan uitmaken 'dit hoort niet in een pakket van wat we verwachten van democratie' en het is aan de politiek die misnoegdheid en woede naar constructieve paden te leiden.'

Bekijk hieronder het integrale interview met Vincent Scheltiens in De Afspraak.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief