De website langzullenwelezen.be gaat begin volgend jaar offline en de informatie wordt sinds 1 november niet meer aangevuld. Wil je op de hoogte blijven van het laatste boekennieuws uit de VRT-programma's en leestips ontvangen? Schrijf je dan hier in voor de wekelijkse nieuwsbrief.

Kevin Faingnaert

Het Y-chromosoom als sleutel in moordzaken dankzij Sofie Claerhouts ‘Dader onbekend’

Voorproevers

Geneticus Sofie Claerhout won vorig jaar nog de Vlaamse PhD Cup met haar onderzoek naar het mannelijke Y-chromosoom en hoe dat kan helpen bij moordzaken. Dat onderzoek bundelt ze nu in het boek ‘Dader onbekend’. Hoe los je moorden op aan de hand van het Y-chromosoom in het DNA? En mag dat zomaar allemaal? Claerhout ging erover in gesprek met Annelies Moons in Voorproevers op Radio 1.

Verre verwantschappen

Wanneer een dader DNA achterlaat op de plaats delict, kunnen speurders dat toetsen aan het DNA van verdachten en veroordeelden. Maar als er geen identieke match is, en de andere sporen lopen dood, lonkt al snel de stempel 'cold case'. 'Dat is jammer,' vindt Claerhout, ‘want de technologie van vandaag laat het wel toe om de dader via familie te vinden.’

Het Y-chromosoom uit het mannelijk DNA wordt voor 95% doorgegeven van vader op zoon. Het chromosoom kan daardoor tot bijna 40 generaties lang hetzelfde zijn. Op die manier kan er door grootschalig DNA-onderzoek zelfs van erg verre familie een link gelegd worden naar de dader. ‘Elke man op aarde kunnen we terug traceren op één oerman, het Y-chromosoom Adam,’ licht Claerhout toe. ‘Door de minieme verschillen op het Y-chromosoom kunnen we migratiepatronen zien. Zo toont het chromosoom niet enkel familiale, maar ook evolutionaire verwantschappen aan.’

Wat zegt de wet?

Claerhouts technologie van het Y-chromosoom, die ze de naam CSY gaf, mag in België echter wettelijk niet worden uitgevoerd. ‘Daar zijn twee redenen voor,’ vertelt de geneticus. ‘De DNA-wet van 1999 stelt dat we enkel het DNA mogen analyseren van officiële verdachten, en dus niet van vrijwilligers.’ Daarnaast moet er ook sprake zijn van een 100% identieke DNA-match. ‘Dat is pijnlijk, aangezien de technologie gebruikt zou kunnen worden voor zaken die momenteel nog steeds onopgelost zijn,’ klinkt het bij Claerhout.

Toch lijkt er verbetering op komst. Bij de boekvoorstelling van ‘Dader onbekend’ was ook Minister van Justitie, Vincent Van Quickenborne aanwezig. ‘Hij is gemotiveerd om de wet aan te passen,’ vertelt Claerhout. ‘Ze zijn nu bezig aan het DNA-wetsvoorstel. Hopelijk gaat dat dan snel naar het parlement.’

Een grote databank van iedereen?

DNA-onderzoek doet al snel alarmbellen afgaan op het vlak van privacy en ethiek. In de Verenigde Staten werd bijvoorbeeld in 2018 de ‘Golden State Killer’ opgepakt, aan de hand van een DNA-staal dat door een publieke databank werd gehaald. Daar bestond veel controverse rond, aangezien het ging om mensen die hun DNA hadden afgestaan om familieverbanden te achterhalen. ‘Zij hadden dus nooit toestemming gegeven tot het juridisch gebruik daarvan,’ vertelt Claerhout.

In België wordt enkel bij zware misdaden een DNA-staal bijgehouden. Andere landen, zoals het Verenigd Koninkrijk, hebben een veel uitgebreidere juridische databank. ‘Iedereen die daar met de politie in aanraking komt, moet een DNA-staal afgeven,’ verklaart Claerhout. ‘Ook als het gaat over te snel rijden.’ Zo’n databank is handig, maar verder dan dat hoeft het voor de geneticus niet te gaan. ‘Een databank waarin het DNA van elke burger bij geboorte wordt toegevoegd, is overbodig,’ vindt ze. ‘Zeker met het Y-chromosoom. Daar kan het DNA van één persoon veel zeggen over anderen.’

Voor haar onderzoek steunde Claerhout op DNA-stalen van vrijwilligers. Uiteindelijk doneerden 2.500 mannen een Y-chromosoom voor de wetenschap. ‘Het is mooi om te zien dat daar engagement voor is,’ vertelt de geneticus. Daarbij benadrukt ze dat onderzoek met Y-chromosomen steeds volledig achter de schermen gebeurt. ‘Een persoon wordt niet op de hoogte gesteld van een eventuele match met een dader. Zo vermijden we dat er informatie vrijkomt die de donor in kwestie zelf niet wenst te weten.’ De DNA-stalen worden na het onderzoek vernietigd. Wie haar research graag wil steunen, kan alle informatie vinden in ‘Dader onbekend’ of via csy-leuven.be.

Herbeluister hier het gesprek in Voorproevers op VRT MAX.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief