Coronamaatregelen versoepelen of niet? De preventieparadox uitgelegd in 'Eerste hulp bij pandemie' van Maarten Boudry en Joël De Ceulaer

Essay VRT NWS

Wanneer een derde golf deigt, dan moet er vroeg ingegrepen worden om groter onheil te voorkomen. Dit is de mening van van filosoof Maarten Boudry (UGent) en journalist Joël De Ceulaer.

'Eerste hulp bij pandemie'

De roep om versoepeling van de coronamaatregelen klinkt steeds luider, nu de cijfers relatief goed zijn. 'Eerste hulp bij pandemie' is de titel van het nieuwe boek dat filosoof Maarten Boudry samen met journalist Joël De Ceulaer heeft geschreven.

In 'De Afspraak' geeft Boudry een tekst en uitleg. 'Is dit een soort van zelfhulpboek bij een volgende golf?', vraagt Bart Schols hem. 'We hopen dat dit niet meer nodig is, maar we vrezen van wel', zegt Boudry. 'Het zal waarschijnlijk niet de laatste pandemie zijn', gaat hij verder. Heel wat van de zaken die we nu meemaken waren ook aan de orde bij eerdere pandemieën en hij verwijst naar de Spaanse griep in 1918-1919 die toen ook de wereld rondging. Een pandemie is een kwestie van kansbereking: een genetische loterij die elke dag, elk uur, voortdurend gespeeld wordt. In dit proces heb je op een bepaald moment een virus dat een winnend lot trekt. We zijn een bijzonder aantrekkelijke soort: we zijn met 8 miljard die heel dicht op elkaar gepakt leven. We reizen heel veel. Zo'n virus kan in een paar uur de hele wereld rondgaan.

In het boek is er een hoofdstuk over de versoepelingsbrigade. Momenteel zitten we relatief goed: we zitten op een plateau en we doen allemaal flink ons best. De druk om te versoepelen wordt groter. Epidemiologisch zou dat een ramp zijn, vinden Boudry en De Ceulaer. Deze overtuiging is gefundeerd op kennis terzake van experten. De Britse variant zit nog altijd op schema om door te breken, de Zuid-Afrikaanse is klaar om het over te nemen. De voorspelde derde golf, die uit modellen naar voren komt, verwachten we eigenlijk pas in maart. Momenteel is de R-waarde relatief laag, er is een goede uitvalsbasis en als we geluk hebben, blijft die derde golf bescheiden.

De preventieparadox

De reden waarom het nu allemaal meevalt is precies door die maatregelen. In het boek maken Boudry en De Ceulaer de volgende vergelijking om het duidelijk te maken: 'Je zit bij de tandarts en je krijgt verdoving om een tand te trekken en halverwege de ingreep zeg je tegen de tandarts 'ik voel helemaal geen pijn''.

Dit is de preventieparadox. 'Wanneer je waarschuwt dat er onheil dreigt en politici of anderen, al dan niet grondwettelijk, daardoor tot actie overgaan en een avondklok of lockdown invoeren, dat zal dit er voor zorgen dat die voorspelling wordt verijdeld. Dat is een zelfweerleggende voorspelling, het broertje van de zelfvervullende voorspelling. Dat wekt natuurlijk indruk op het moment dat het onheil is afgewend en dat het paniekzaaierij om niets was. Nu denken mensen nog altijd: 'de lockdown werkt niet, de avondklok werkt niet, sluiting van de horeca is niet nodig. Daar is geen bewijs voor'.

Dat bewijs is er wel, zegt Boudry, het is gepubliceerd in toptijdschriften. We zijn zeer zeker dat, als we zouden versoepelen, we een nieuwe golf zouden krijgen. Dat hebben we ook gemerkt in september: de noodlottige versoepeling hebben we gezien in de cijfers. In geen tijd zijn er nog eens 10.000 doden gevallen. Dit is wat er gebeurt als je denkt 'het valt eigenlijk wel mee. Daar ziin die maatregelen niet voor nodig.'

'Zitten we opnieuw op dat punt?, vraagt Bart Schols hem. 'Heb je een parlementair debat nodig in dit geval?'. 'Hoe zou de situatie geweest zijn, hadden we geen maatregelen genomen?', oppert Boudry. 'Het is net omdat we op tijd hebben ingegrepen dat we erger hebben voorkomen. Het is logisch heel moeilijk om tegen-feitelijk, zorgvuldig na te denken over wat er zou gebeurd zijn indien we iets niet zouden gedaan hebben. Sommigen weigeren deze denkoefening te maken omdat ze niet falsifieerbaar is. We krijgen het verwijt tot de verstrengingsbrigade te behoren en geen oog te hebben voor de nevenschade van de maatregelen. Dit is een misverstand. Als je vroegtijdig versoepelt, komen er niet alleen meer coronadoden maar wordt ook de nevenschade erger.' Hij verwijst in dit verband naar landen zoals Nieuw-Zeeland en andere landen in Zuidoost-Azië waar er tijdig en streng werd ingegrepen.

Herbekijk hieronder het integrale interview met Maarten Boudry in De Afspaak.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief