Het eerherstel van Potemkin: 'Hij heeft veel gedaan voor de Krim en was niet zo'n luiaard en seksmaniak zoals men zegt'

Non-fictie Radio 1

Catherina de Grote bezoekt in 1787 de Krim en de plaatselijke bestuurder – een zekere Potemkin - die wil tonen hoeveel hij al verwezenlijkt heeft, laat overal waar ze voorbijvaart op de oevers van de rivier bordkatonnen dorpen bouwen. Van zodra ze gepasseerd zijn, worden die afgebroken en een eind verderop weer opgebouwd zodat de tsarina elke keer dezelfde nepgevels te zien krijgt. Sindsdien noemen we alles wat fake is en enkel façade een ‘Potemkin-dorp’.

Maar, Potemkin heeft dat niet gedaan. Het was geen luiaard, geen losbandige palsjas en geen seksmaniak. En Catherina de Grote heeft het niet met een paard gedaan. Er moet dus heel wat rechtgezet worden. Dat doen we met Catharina de Grote en Potjomkin. Een keizerlijke liefdesaffaire en de opmars van het Russische Rijk’, een monumentaal boek van de Britse historicus Simon Sebag Montefiore. Over het wonderlijke leven van die twee.

Emmanuel Waegermans is professor emeritus Russische Literatuur en Cultuur aan de KULeuven las het boek en vertelt erover in Interne Keuken.

Geheim huwelijk

Het hele boek is een soort van eerhestel voor Potemkin. Hij palmde de keizerin Catharina in op een schaamteloze manier en werd haar tien jaar jongere minnaar. Hij was een paleiswacht die Catharina in de gangen tegenkwam, op zijn knieën ging en zijn liefde verklaarde. Op dat moment had de tsarin nog een relatie met de machtige Grigory Orlov. Gedurfd! Het heeft nog even geduurd voor Catharina bezweek maar het is een stormachtige relatie geworden. Heel waarschijnlijk zijn ze getrouwd, in het geheim, via een morganatisch huwelijk.

Politiek zwaargewicht

Potemkin annexeerde de Krim, het schiereiland in de Zwarte Zee, dat van 1475 tot 1783 een vazalstaat was van Turkije, een geduchte vijand van Rusland. Potemkin bleef haar vriend nadat de passie was geluwd en hij arrangeerde zelfs nieuwe liefdes voor Catharina terwijl hij erop toezag dat de nieuwe gunstelingen geen concurrenten werden voor de invloed die hij op haar had. Hij was een politiek zwaargewicht, eigenlijk de nummer 1, vertelt Waegemans: 'hij was de adviseur, de legeraanvoerder, de stedenbouwer, de vlootbeheerder, hij heeft hele dorpen en regio's uitgebouwd.'

Potemkin organiseerde voor de tsarin een zogenaamde blijde inkomst in de nieuw veroverde gebieden in aanwezigheid van hoog geplaatste internationale gasten. Dat is het moment waarop het beeld ontstaat van de 'Potemkin-dorpen'. Een legende, vertelt Waegemans. Hij was het slachtoffer van laster, een stelling die Montefiore in het boek grondig staaft.

Herbeluister het gesprek over 'Catharina de Grote & Potjomkin' op Radio 1 Select.

Professor Waegemans in De Wereld van Sofie

Op maandag 31 januari stond De Wereld van Sofie op Radio 1 in het teken van het ophouden van de mooie schijn. Een van de uitblinkers is zonder twijfel Grigori Potemkin. Ook hier wordt professor Emmanuel Waegemans erbij gehaald om mythe van waarheid te onderscheiden.

Herbeluister De Wereld van Sofie met Professor Waegemans op Radio 1 Select.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief