Hans Van Dyck leert je meer over 'vlinders' in zijn boek 'Het orakel van de bosnimf'

Non-Fictie Interne Keuken

Vlinderprofessor Hans Van Dyck kwam in Interne Keuken over vlinders vertellen. Hij bestudeert ze al zijn hele leven en nu heeft hij al zijn kennis en kunde over de vlinder verzameld in een boek, speciaal voor niet-lepidopteristen: ‘Het orakel van de bosnimf’.

Horen vlinders? Zien ze kleuren?

De diersoort die je bestudeert is maar een lens waardoor je kijkt. Door heel intensief naar een soort te kijken, leer je veel bij over het leven op deze planeet. Waar te beginnen bij de vlinders? Er zijn zo'n 180.000 vlindersoorten. Veel leven 's nachts. Heel wat van de nachtvlinders zien 's nachts kleuren. We denken vaak dat insecten, eenvoudige levensvormen zijn, maar niets is minder waar. Bij partnerkeuze wordt bij de nachtvlinders rekening gehouden met kleuren die zij zien en wij niet. Vlinders kunnen geluid maken. Maar zelf geluid maken is geen garantie dat je zelf hoort. Er zijn motten die niet horen, maar met hun genitaliën klapperen om zo bijvoorbeeld met dat geluid vleermuizen af te leiden.

Functie van oogjes op de vleugels bestuderen

Waarvoor dienen de 'oogjes' op de vleugels van de vlinders? Er bestaan veel verhalen rond, maar wat is het echt? Het verhaal was: als de vleugels open gaan, dan schrikt dat de vogel af, omdat het dan op de kop van een uil lijkt en die zou hem wel eens kunnen willen opeten. Maar is dat wel zo? En hoe onderzoek je dat? Je hebt dan vlinders van dezelfde soort met en zonder oogvlekken nodig. Eén van de mogelijkheden is dat je de vleugels met speciale verf bewerkt en zo de oogvlekjes weg schildert. En dan moet je experimenten doen. Als je ze weg schildert wordt de vlinder dan vaker opgegeten? Eerst waren er experimenten met mezen en daarna met kippen. De experimenten met mezen bewezen al dat ze sneller opgegeten werden. Maar is dat dan effectief omdat ze de kop van een uil zien plots?

Je kan dan prenten tonen aan de dieren en kijken hoe ze erop reageren. Je kan bijvoorbeeld een plaatje tonen met de kop van een uil en eentje met een vlindervleugel met oogvlek op. De kip wordt al zo lang bestudeerd, dat we ze goed kunnen begrijpen. Veel wilde dieren kennen we nog niet goed genoeg om hun 'bodylanguage' juist te interpreteren. Daarom zijn de testen met kippen zo belangrijk. De vleugels van vlinders zijn multifunctioneel. Ze jagen er inderdaad hun vijanden mee weg.

Hoe meet je de temperatuur van vlinders?

Koolwitjes hebben geen oogvlekjes. Vlinders zijn zonnekloppers. Als een vlinder vliegt, koelt die af. En als hij ergens zit en de vleugels opent warmt hij op. Koolwitjes werken anders, de vleugels gaan reflecteren, daarom hebben ze geen vlekjes. Ingenieurs van zonnepanelen baseren zich trouwens op dit systeem van de witte vleugels.

Hoe meet je de temperatuur van een vlinder? De temperatuur van de vlinders wordt met hele dunne naaldjes gemeten of met warmtecamera's. Je meet dan met die camera's de oppervlaktetemperatuur en dat is een goede indicatie. Nachtvlinders werken anders en gaan hun eigen lijfje warm stoken, daarom hebben ze ook meestal meer haartjes en een dikker achterlijfje.

Trekvlinders

Er bestaan ook trekvlinders. De meest spectaculaire zijn de monarchvlinders, oranje vlinders uit Noord-Amerika. Ze gaan overwinteren in de bosjes in Mexico. In Mexico waren dat dan de 'overledenen', want ze kwamen daar toe rond 1 november en ze wisten niet waar ze vandaan komen. Pas in 1975 is men te weten gekomen dat ze trekken. Maar je kan de vlinders nog geen zendertjes aanhangen, want ze zijn nog te groot. Er zijn zenders maar het grote probleem zijn de batterijen. Het systeem dat je gebruikt in sommige skipakken kan wel al op vlinders gezet worden. In zo'n skipak zit een draadje, dat als men met een zender op zoek gaat naar je als je onder een lawine geraakt bent, dan stuurt dat draadje een signaaltje terug. Dat principe wordt dus ook op vlinders gebruikt om ze te kunnen tracken. Maar niets vliegt zoals een vlinder. Ze kunnen zich vrij rechtlijnig verplaatsen, maar als ze op zoek gaan naar nectar bijvoorbeeld, dan gaan ze kronkelen. Heel die tijd nemen ze chemische informatie tot zich en zo oriënteren ze zich naar een geurende bron.

De vliegtechniek is ook erg bijzonder. Iemand die weet hoe een vogel vliegt, kan nog niet uitleggen hoe een vlinder vliegt. Vogels en vleermuizen vliegen met omgebouwde poten. Dat is niet zo bij vlinders, die hebben nog al hun poten.

Op dinsdag 1 juni wordt het boek digitaal voorgesteld. Je kan dat feest mee volgen als je hier vooraf even inschrijft.

Herbeluister het gesprek in Interne Keuken op Radio1.be

Ook in De Afspraak en bij De Madammen kwam Professor Hans Van Dyck vertellen over wat vlinders ons leren n.a.v. zijn boek 'Het orakel van de bosnimf'. Bekijk de interviews hieronder.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief