'Jij mag alles zijn' van Griet Op de Beeck- een boek voor kinderen en volwassenen over parentificatie

Fictie De Afspraak

Griet Op de Beeck heeft met 'Jij mag alles zijn' een boek geschreven voor zowel kinderen als volwassenen. Ze kroop in het hoofd van de negenjarige Lexi, een meisje dat dapper doet wat ze denkt dat van haar verwacht wordt. Het werd een verhaal over ouders en kinderen, over verdriet dat maar niet lijkt te willen overgaan en over de zoektocht naar alle soorten beters.

De kleine Griet had nog iets te vertellen

Griet verduidelijkt in De Afspraak waarom ze voor een negenjarig hoofdpersonage koos. 'Hopelijk zorgt dat voor enige herkenning bij de negenjarige. Als je dat als volwassene leest ga je veel meer vanuit een metaperspectief kijken naar wat er gebeurt in het hoofd van zo'n kind. En ik hoop dat dat op een andere manier boeiend of zinvol zou kunnen zijn.' Bart Schols zegt dat hij alvast wel iets aan het boek gehad heeft. En hij voegt er nog aan toe: 'En wat ik dan meteen denk: De kleine Griet had nog iets te vertellen.'

'Ja ik heb het altijd heel moeilijk als een boek er dan eindelijk is, om dan te denken: hehe, wat goed dat het er nu is. Omdat ik walgelijk onzeker ben en blijf. En ik denk altijd: het zal geweldig tegenvallen. Maar voor het eerst heb ik nu zo'n boek,...niet dat ik durf zeggen dat ik er trots op ben, dat is dan weer een brug te ver...maar waar ik echt van denk: dit is het boek zoals het moest zijn. En wat anderen daar van vinden is dan maar weer de vraag en dat zal dan blijken,' legt Op de Beeck uit.

Het is dus voor het eerst dat ze zegt dit is een boek wat het 100% moest zijn. 'En ik denk dat dat te maken heeft met het feit dat als je zelf als kind geen stem hebt gehad, en dan een stem mag geven aan een kind, en als je zelf in een gore eenzaamheid bent opgegroeid. En je laat een kind zien dat er toch hier en daar wel iemand is die probeert te kijken naar wie dat kind is...op de een of andere manier voelt dat als iets heel weldadig om te kunnen en mogen doen', verklaart Op de Beeck.

Titel: 'Jij mag alles zijn'

'Die gore eenzaamheid voel je op bepaalde momenten ook. Het zal dat ook zijn dat raakt?', denkt Bart Schols luidop. Op de Beeck weet het zo niet. Ze denkt dat heel veel kinderen in gradaties niet gezien worden voor wie ze zijn. 'En één van de perfide dingen die dan gebeuren is dan dat je als ouder, zelfs als heel goedbedoelende ouder, signalen geeft aan kinderen dat bepaalde emoties eigenlijk niet zo wenselijk zijn. Als je vaak zegt: Je moet daar niet voor wenen. Zie je het is al opgelost. En jij bent een flinke. Dan gaan kinderen afstand nemen van die emoties op een onbewuste manier, tot ze er op een bepaald moment geen toegang meer tot krijgen. En dat is iets wat je als volwassene dan ongelooflijk parten kan spelen. En vandaar de titel 'Jij mag alles zijn'. Daar wou ik het echt eens over hebben.

Het verhaal

Het boek draagt weer een zekere zwaarte en donkerte in zich op sommige momenten. 'Ja ik wou geen boek schrijven over draken en prinsessen. Ook omdat ik die twee doelpublieken voor ogen had. Ik wou echt dat het zich afspeelde in de morsige, machteloze, soms gruwelijke wereld waarin wij ons allen moeten begeven, maar ook kinderen. We hebben de neiging om te denken, maar kinderen hebben dat niet in de gaten. Maar kinderen weten en voelen alles. Daar ben ik in dat boek van uit willen gaan. En waar ik het over wou hebben is 'parentificatie'. Een kind dat een verantwoordelijkheid toebedeeld krijgt, om welke reden dan ook, die eigenlijk niet past bij de leeftijd. Lexi is de helft van een tweeling, haar broertje is gestorven voor het een jaar was. En die mama is dat nooit echt te boven gekomen. Ze sukkelt in en uit depressies. Ook al bedoelt ze dat allemaal niet slecht. En Lexi heeft het gevoel dat zij dat in haar eentje moet oplossen. Maar wat is het verschrikkelijke? Dat geen enkel kind zoiets kan oplossen. Geen enkele volwassene vaak ook niet, tenzij de persoon zelf. Maar als je vaak genoeg de boodschap krijgt dat wat je probeert te doen niet aan het lukken is, dan krijg je het beeld van jezelf dat je iemand bent die faalt, niet deugt en misschien zelfs deel van de schuld draagt. Als dat de blauwdruk van je leven is, dan heb je ongelooflijk veel werk als volwassene om daar een beetje van te herstellen en te denken: Ik mag zijn wie dat ik wil zijn en daar zal ik wel voor gezien en gewaardeerd worden', verduidelijkt Op de Beeck.

'Dat maak je er inderdaad van. Een kind van negen dat probeert de hele tijd haar moeder uit haar bed te krijgen, bij manier van spreken, en tegen muren loopt. Dat is net wat het hard maakt', vult Schols aan. 'Ik zie dat heel veel kinderen in heftige en minder heftige mate doen. Mensen die bijvoorbeeld gescheiden zijn en zeggen: o mijn dochter is fantastisch, die is er altijd. Die is goed gezind, die probeert me altijd te helpen. Mijn zoon daar maak ik me zorgen over: slecht op school, woedeaanvallen. Dan denk ik: je moet je over je dochter zorgen maken. Die zoon is door iets heen aan het gaan en die zal dat achter zich kunnen laten. Die dochter mag nu al een afspraak maken bij de psycholoog voor allerlei dingen die ze verdrongen en verdrukt heeft en daardoor ook geen ruimte krijgen in haar volwassen leven.
Veel mensen denken: Het gaat over de allerheftigste situatie. Ik denk dat er ook heel veel dingen misgaan in veel minder heftige gradaties, maar die even zware gevolgen kunnen hebben in een volwassen leven. Als je niet helemaal gezien wordt voor wie je bent en het signaal krijgt dat dat ok is en dat je daarom verdient om niet alleen veilig te zijn, maar om ook echt gewaardeerd en graag gezien te worden en aandacht te krijgen, dan blijf je je hele leven gedragen als een goed kind. En dat is nooit een goede zaak. Het is goed om te proberen goed te doen voor andere mensen, maar met alle gevolgen van dien en zeker in relaties in het volwassen leven. Ik heb dat allemaal keihard gedaan en mezelf zo ver mogelijk weggegomd om toch maar degene te zijn waarvan ik hoopte dat dit voor de andere iets zou kunnen betekenen. Maar op die manier ben je nooit echt aan het connecteren met mensen. Dat is niet alleen slecht voor jezelf, maar ook niet goed voor die andere persoon', gaat Op de Beeck verder.

Boodschap?

'Het is zeker niet de bedoeling om met een soort vingertje te wijzen naar ouders. Ik denk juist dat volwassen mensen die dit lezen en zichzelf daarin herkennen als kind, dat het misschien in zijn beste momenten een soort helende kracht kan hebben. Nu dicht ik de literatuur wel grote krachten toe. Maar dat zou het allermooiste zijn als dat gebeurt. Als je denkt: had ik in die tijd maar iemand gehad die dat tegen mij had gezegd dat ik alles mocht zijn. Dat hoop ik een beetje dat het misschien kan doen', legt Op de Beeck uit.

'Ik hoop dat we op termijn naar een systeem kunnen evolueren, waarin het naar de psycholoog gaan hetzelfde wordt als naar de huisarts gaan. We gaan allemaal naar de tandarts als we tandpijn hebben, maar als we opstaan met een mottig gevoel, zeggen we: het zal zijn omdat het weer weer niet goed is. Het is zo belangrijk om daar echt naar te kijken en ik heb ook moeite met die stigmatiserende begrippen. Mensen met een kwetsbare mentale gezondheid. We zijn allemaal kwetsbaar. We hebben allemaal last van angsten en issues en dingen die we nog niet hebben opgelost. Iedereen die de moed heeft om daar naar te kijken en er echt iets mee te doen, die wordt daar zo voor beloond. Iedereen naar de psycholoog, zo gratis mogelijk', sluit Op De Beeck af.

'Jij mag alles zijn' ligt vanaf vrijdag in de boekenwinkel.

Herbekijk het interview in De Afspraak hieronder:

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief