Waarom Geert Meyfroidt vindt dat elke arts dit boek moet lezen?

VRT Boekenmaand Radio 1 Boekenfeest

'Being mortal' van de Amerikaanse chirurg Atul Gawande is een boek dat elke arts gelezen moet hebben, vindt intensivist Geert Meyfroidt van het UZ Leuven. Dit vertelde hij gisteren in de uitzending van het Radio 1 Boekenfeest dat in het teken stond van rouwboeken en boeken die troost bieden in geval van verlies en afscheid.

Geert Meyfroidt, arts gespecialiseerd in intensieve zorg, van het UZ Leuven tipt het boek ‘Being Mortal: Medicine and What Matters in the End’ van Atul Gawande, een Amerikaanse chirurg. Het boek heeft hij al vaak gekocht, hij schenkt het weg aan collega’s en koopt het dan voor zichzelf opnieuw. Elke arts moet het volgens hem gelezen hebben. De openingszin zegt al genoeg: 'I learned about a lot of things in medical school, but mortality wasn't one of them.'

Het is een groot hiaat in de opleiding. We leren hoe we levens moeten redden, de dood is de vijand. De dood is dan wel vijand maar die heeft superieure krachten, op het einde wint ze.

Als arts kan je héél ver gaan, maar op een bepaald moment moet je het geweer van schouder durven veranderen. Dit is moeilijk af te lijnen, het is een moeilijke zoektocht voor zowel de arts als de patiënt. Als arts op intensieve zorgen heeft hij momenten meegemaakt dat, achteraf gezien, het een gemiste kans was om met iemand naar een mooier afscheid te werken in plaats van te blijven vechten voor iets dat je toch niet kan winnen.

Laat het niet onrustwekkend klinken dat een intensivist die voor levens moet vechten dit boek aanraadt. Net omdat het zo’n moeilijke zoektocht is leest en herleest Geert het graag opnieuw. Het boek staat boordevol met voorbeelden die uit het leven gegrepen zijn, zowel uit ouderenzorg, kankerzorg als uit zijn eigen familie van de schrijver Atul. Hij spreekt bijvoorbeeld over zijn vader die een tumor heeft die hem zou kunnen verlammen en waar hij samen met de chirurg op zoek gaat of men dit al of niet zou opereren.

Het is geen zoektocht naar een verantwoordelijke of een schuldige. Zowel bij de patiënt, familie en arts ligt het vaak in een soort gebrek aan openheid en eerlijkheid.

Zo is er het triest verhaal van een jonge zwangere vrouw die een ongeneeslijke longkanker krijgt. De arts durft niet te zeggen dat de chemo die hij wil aanbieden eigenlijk geen kans heeft om te helpen en de vrouw die niet durft te zeggen dat ze een aantal symptomen heeft waardoor ze vindt dat ze er niet meer voor in aanmerking komt. De vrouw overlijdt op de intensieve met een longontsteking terwijl ze eigenlijk thuis had willen sterven.

Er is de evolutie van de paternalistische arts die zegt 'deze behandeling is best voor u. Punt.', naar de technisch informatieve arts die verschillende behandeling voorstelt met hun voor- en nadelen en aan de patiënt vraagt wat die wilt. Ook dat laatste is niet goed.

Er is de nood aan een soort model waarbij de arts een soort gids wordt voor de patiënt. Waar je een gesprek hebt met de patiënt en de familie over het leven en wat mensen willen, weg van het technische. Een zoektocht naar waarden: wat wil je nog?, een vakantie met je familie?, het huwelijk van je dochter meemaken? Dan kan je zien als arts wat je nog kan bieden om jou nog dit doel te doen bereiken.

Shared decision making, samen op zoek gaan de juiste beslissing.

Dat vraagt tijd en die tijd heeft een arts niet altijd wanneer de werkdruk zo hoog ligt. Je verdient er ook geen geld aan als het besluit zou kunnen zijn om geen ingreep meer te doen, geen chemo meer te geven, de patiënt niet op intensieve te verzorgen. Maar daar zou het niet mogen over gaan natuurlijk.

Geert ziet wel dat het meer en meer gebeurt, dat er tijd wordt genomen om na te gaan wat voor die patiënt het belangrijkste is. Zoals de vader die een tumor heeft en waar beslist wordt om niet te opereren omdat dat voor hem niet de beste oplossing is.

Overleving na iets heel levensbedreigend is eigenlijk een Gaussiaanse curve met een ongelijke staart. Artsen zijn er altijd op gericht geweest te kijken naar de rechterkant van de curve, het zou toch nog kunnen in dit uitzonderlijk geval dat jij wel nog bij die grote uitzonderingen bent. Het is goed die kans ook te nemen maar je moet er ook bewust van zijn dat zo’n curve wil zeggen dat meer dan de helft de meest waarschijnlijke uitkomst niet in die onwaarschijnlijke staart zit. En je moet de mensen ook helpen om hen daarop voor te bereiden, eerlijk en menselijk.

Die gesprekken laat Geert niet aan zijn assistenten over, ze moeten er wel bij zijn om het zo te leren. Het is makkelijker om assistenten technische handelingen aan te leren dan zo’n soort gesprekken.

Het boek deelt hij daarom heel veel uit. Er staan veel prachtige zinnen in en uit het leven gegrepen voorbeelden die het heel duidelijk maken. Het is soms een folie à deux, waarbij de arts aan de patiënt wijsmaakt ‘laat ons maar doorgaan’ en de patiënt niet goed durft uitstappen om de arts niet teleur te stellen.

Ook dus voor niet-artsen een interessant boek want het is een collectieve verantwoordelijkheid.

Herbekijk het gesprek op VRT NU

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief