Filosofe Alicja Gescinska neemt in essay 'Kinderen van Apate' de waarheid onder de loep

Filosofie De Afspraak

Normaal gezien begon in april in Nederland De Maand van de Filosofie. Filosofe Alicja Gescinska schreef er het essay 'Kinderen van Apate' voor, over leugens en waarachtigheid. Zowel de maand van de Filosofie als de publicatie van het essay zijn door corona uitgesteld naar juni.

Wie is Apate?

Toen Pandora haar doos opende ontsnapte Apate en veel miserie met haar. Apate is de godin van de misleiding, verleiding. En ook het symbool van de leugen.

Gescinska heeft voor de titel gekozen omdat we nu veel over de leugen praten in de media en de politiek. 'Maar we hebben altijd gelogen. We zijn kinderen van Apate', zegt ze. 'Maar het is niet omdat de 'leugen' onder ons is, dat we er niet bij stil kunnen staan. Bestaat 'de waarheid'?'

Voor Gescinska was het een vergiftigd geschenk om hier een essay over te schrijven voor De Maand van de Filosofie. 'Want het is de 'heilige graal' van de filosofie, iedereen is er naar op zoek maar het is moeilijk te vinden. 'Waarheid' is erg moeilijk te definiëren. Tegenover 'De waarheid' staat altijd ' De leugen'.' In het essay probeert Gescinska aan te tonen, dat het tegendeel van 'De waarheid' niet 'De leugen' is. Je kan al liegend de waarheid spreken. Daarvoor haalt Gescinska Sartre aan. Het is een mooi verhaal in haar boek. Het is het verhaal van de muur van Sartre, het speelt zich tijdens de Spaanse Burgeroorlog af. Een gevangene heeft zich ermee verzoend dat hij 's morgens gefusilleerd zal worden. Maar hij wordt uit de rij gehaald en hij zal kunnen blijven leven op voorwaarde dat hij zijn vriend zou verraden. De gevangene wil dat niet doen en zegt: 'Mijn vriend bevindt zich op het kerkhof'- wetende dat zijn vriend zich ergens anders had verstopt. Maar nu blijkt dat hij zich eigenlijk wel op het kerkhof bevond en dus wordt hij doodgeschoten. Dus al liegend heeft hij de waarheid verteld.

En er zijn ook leugens om bestwil

Bijvoorbeeld als je zegt dat je niet weet waar de Joden zich verstopt hebben tijdens WOII, dan heb je eigenlijk een goede daad gesteld. 'Een leugen is dus moreel ambivalent, dat vergeten we vaak', zegt Gescinska. 'Een leugenaar is niet altijd meteen slecht. Je moet je altijd afvragen: Wat is de bedoeling van die leugen?'

We krijgen in de uitzending ook een fragment van de eedaflegging van Trump te zien. Je kan op beelden duidelijk zien dat er minder volk is op de eedaflegging van Trump dan bij die van Obama. Maar Trumps woordvoerder zegt dat er een grotere opkomst was bij Trump. Liegt Trump dan?

Als zijn hele entourage zegt dat er meer volk aanwezig was, dan kan het zijn dat Trump dit voor waarheid aanneemt. Toen ze zeiden dat de aarde plat is, was dat ook de absolute waarheid.

'Waarachtigheid wordt onderschat en het is een onmisbaar deel om te oordelen of iemand iets waars of onwaars zegt', vult Gescinska aan. We moeten ons meer de vraag stellen: 'waarom zegt iemand iets?'
Met feiten checken alleen kom je er niet. Het is ook zeer belangrijk voor de journalistiek. Het is soms heel moeilijk, volgens Ivan De Vadder die mee aan tafel zit, om te zeggen welke partij 'de waarheid' spreekt. Want je krijgt telkens het verhaal vanuit het oogpunt van de partij.

'Wie de waarheid lief heeft, moet bereid zijn tot twijfel, zelftwijfel'

'Wie de waarheid lief heeft, moet bereid zijn tot twijfel, zelftwijfel', besluit Gescinska. 'Je moet ook eens luisteren naar wat de anderen zeggen. We waarderen dat te weinig, mensen die anders denken dan ons. Er is niets zo saai om je te omringen met mensen die hetzelfde denken.'

'Het feit dat er een commissie komt i.v.m; ons koloniaal verleden is een goede stap vooruit. Niemand van de mensen uit de commissie treft schuld, maar ze hebben wel een verantwoordelijkheid. Het leed erkennen en sorry zeggen is belangrijk'. Gescinska ziet er een mooi, groot potentieel in.

Herbekijk het gesprek hieronder.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief