Eva Mundorff

De 'Kant, en Klare' Boekenlijst - 10 leestips bij de podcastreeks 'Kant, en Klaar' met hedendaagse denkers

Boekentips Klara

Sinds 2 juni 2020 loopt het vijfde seizoen van de filosofische podcast ‘Kant, en klaar!’, met dit jaar Susan Neiman, Pieter Adriaens, Bas Heijne en Sophie De Schaepdrijver. Twintig denkers en schrijvers gaven sinds april 2017 mogelijke richtingen aan om na te denken over de wereld en wie we zijn. Want niets is vanzelfsprekend. En al helemaal niet in virale tijden. Met de 18de eeuwse filosoof Immanuel Kant vragen ze zich af: Wat kan ik weten? Wat moet ik doen? Wat mag ik hopen? en Wat is de mens?

De 'Kant, en Klare' Boekenlijst

Op verzoek stelde Klara-collega Greet Van Thienen die de podcast maakte ook een bijhorende boekenlijst samen: 'Via deze 10 boeken van Kant-gasten, kan je op een andere manier met hen kennismaken. Elk boek brengt een grote vrijheid met zich mee. De lezer mag zich aan de tekst ergeren, of de bladen uit onverschilligheid als mondmasker gebruiken. Je kan er echter ook over nadenken, je oordeel opschorten, mee proberen te reizen in de wereld en redeneringen die de auteur heeft opgebouwd. Want een boek openslaan is volgens Sophie De Schaepdrijver ‘een deur openen, en een paleis binnenstappen’, vertelt Greet.

Dit zijn de 10 boeken uit de 'Kant, en Klare' Boekenlijst:

1. Martha Nussbaum - Woede en vergeving. Wrok, ruimhartigheid, gerechtigheid

De Amerikaanse filosoof Martha Nussbaum, een heuse ster aan het filosofisch firmament, was de eerste gast van Kant, en klaar! In die eerste aflevering had ze het o.m. over ouder worden (ze wil liefst les geven tot haar 85ste!), over wat we kunnen doen om ons niet te laten verlammen door een gevoel van machteloosheid.
Ze praat zoals ze schrijft: helder, zonder omwegen, en vanuit concrete situaties. In dit boek noemt ze woede een sociale ziekte (in de social media bv), die zo’n proporties aanneemt dat het ons in de weg zit. Zij zoekt inspiratie bij o.m. Maarten Luther King en Nelson Mandela.

2. Susan Neiman - Waarom zou je volwassen worden?
Filosoof Susan Neiman denkt tegen het heersende Peter Pan complex in, na over volwassenheid . ‘Kan de filosofie ons helpen een volwassenheidsmodel te vinden dat niet op berusting neerkomt?’ Een manier vinden om je eigen volwassenheid op te eisen, en niet te worden plat gegooid door de schizofrene paradox van het ouder worden en de heersende jeugdigheidsdwang.
Neiman denkt na via Kant, Rousseau, Simone de Beauvoir,…en haar eigen tweelingdochters. Volwassenheid als ideaal. ‘Er is moed voor nodig om je teweer te stellen tegen alle krachten die zullen blijven proberen je klein te houden, maar echte volwassenen laten zich niet lang afleiden door brood en spelen.’
Recent verscheen van Susan Neiman: 'Wat we van de Duitsers kunnen leren'

3. Ton Lemaire - Onder dieren. Voor een diervriendelijker wereld
De Nederlandse filosoof en antropoloog Ton Lemaire woont al meer dan 20 jaar op een afgelegen plek in Zuid Frankrijk. Hij noemt zichzelf een ‘ecologische vluchteling’, weggelopen van de aantasting van het landschap en het lawaai van de moderne wereld.
Bij hem gaat de Kant-vraag: Wat moet ik doen? – over onze houding tegenover àlle levende wezens. In dit boek houdt hij een pleidooi voor het ‘humanimalisme’, een nieuwe formulering van onze morele relatie tot dieren, die rekening houdt met de vervagende grens tussen mens en dier. Want we zijn allemaal wezens die deel uitmaken van die ene planeet die we samen bewonen.

4. Maxim Februari - Klont
Maxim Februari is auteur, columnist, en filosoof. In de roman Klont vraagt Februari zich af hoe we onze toekomst zien, nu de digitale wereld overal lijkt binnen te dringen als een nieuwsoortige godheid. Onzichtbaar en onbekend. ‘Zeggen we als mensheid: nou, we heffen onszelf op?’ Want: ‘De grootste vraag van deze tijd is hoe de mens greep houdt op zijn leefwereld.’ Blijft erg actueel.
Februari stelt die vraag via de personages van Bodo Klein (van het ministerie van Veiligheid) en de wereldberoemde spreker Alexei Krups. Een boek waarin intelligentie, humor, een zekere lichtheid en filosofie samenkomen.

5. Sophie De Schaepdrijver - Gabrielle Petit. Dood en leven van een Belgische spionne tijdens de Eerste Wereldoorlog
Hoe de beste geschiedschrijving ook filosofisch is. Voor De Schaepdrijver kan geschiedenis een dam tegen de vergankelijkheid opwerpen. Ze roept voorbije levens op, zoals dat van Gabrielle Petit, zodat ze niet verloren gaan.
In Kant, en klaar!: ‘Als historicus heb ik een hoofd vol volstrekt irrelevante feiten, en ik houd dat ook graag zo. Al die dingetjes die ik weet, verbind ik niet tot één theorie. Maar die dingen op zich brengen iets bij. Die spreken.’

6. Paul Moyaert - Hoe schizofrenie zich redt. Deleuze en Guattari in discussie met de psychoanalyse
Filosoof en psychoanalist Paul Moyaert probeert te analyseren wat waanzin is. Dat doet hij via denkers Gilles Deleuze en Félix Guattari, en o.m. het werk van auteur Louis Wolfson, die zelf de diagnose schizofrenie kreeg. Zit er verweer in de schizofrenie zelf? Een inleiding in een totaal andere werkelijkheid.

7. Marcus du Sautoy - Wat we niet kunnen weten. Verkenningen langs de randen van onze kennis
Marcus du Sautoy doceert wiskunde in Oxford en is hoogleraar Wetenschaps-popularisatie – een positie die hij erfde van zijn voorganger en opper-atheïst Richard Dawkins.
du Sautoy stelt zich constant vragen over onszelf en de wereld; én over wat we (niet) kunnen weten. Die eerste Kant-vraag is voor hem een levenshouding, die bepaalt hoe hij naar de werkelijkheid kijkt.

8. Peter Singer - Effectief Altruïsme
Peter Singer is professor bio-ethica in Princeton en Melbourne, en werd in de jaren 70 op slag wereldberoemd met zijn boek ‘Animal Liberation’. Want dieren zijn net als mensen, of liever: voelen net als wij pijn en lijden.
Singers praktijk van het ‘Effectief Altruïsme’ is al even radicaal. De schijnbaar eenvoudige regels zijn: 1. Ontdek hoe je het meeste goed kunt doen in de wereld. 2. Doe het.

9. Trudy Dehue - De depressie-epidemie, over de plicht het lot in eigen hand te nemen
Voor wetenschapsfilosoof en -socioloog Trudy Dehue was de Kant-vraag ‘Wat kan ik weten?’ altijd al de leidraad, en meer bepaald: Wat kan wetenschappelijk onderzoek weten? Want misschien worden we misleid als we classificaties voetstoots aannemen als letterlijke afspiegelingen van de werkelijkheid. Als we geloven wat we eerst zelf gecreëerd hebben.
Zo ook in haar bekroonde boek ‘De depressie-epidemie’. In 2010 plaatste NRC Handelsblad dit boek op een lijst van 15 'moderne klassieken', de beste boeken uit de internationale non-fictie literatuur in het eerste decennium van de 21ste eeuw. Dehue roert zich nadrukkelijk in het debat over psychiatrische diagnostiek.

10. Hannah Arendt - De menselijke conditie
Een van mijn persoonlijke favorieten – (en ook van Antoon Vandevelde in aflevering 10 van de podcast, waarin de stem van Arendt ook even te horen is).
Spijtig genoeg kunnen we Arendt niet meer ontmoeten en interviewen, maar we kunnen haar wel blijven lezen!
Dit boek uit 1958 wordt als het hoofdwerk van filosoof Hannah Arendt (1906-1975) beschouwd. Ze ontrafelt het belang van het menselijk handelen en vrijuit spreken, als de grondwet voor een goed leven. En als dat wat ons tot mensen maakt. Zich telkens weer kunnen begeven in de publieke ruimte. Je mensenrecht kunnen uitoefenen. Ze lanceert het hoopvolle begrip van de nataliteit, dat ons redt van het opgaan in de banaliteit: ‘het geboren worden van nieuwe mensen en het maken van een nieuw begin’.
Recent verscheen:
Hannah Arendt - ‘Verantwoordelijkheid en oordeel’ – Lemniscaat – derde herziene druk 2020 – met een boeiende introductie door Hans Achterhuis;

    Deel dit artikel

    Nog meer boekennieuws op

    Kom erbij en lees mee.

    Begint het te kriebelen?

    Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
    Laat het leesplezier beginnen!

    Log in met je VRT profiel

    Meer leesplezier?

    Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
    We sturen je elke week een verse update!

    Schrijf je in op de nieuwsbrief