Eric de Mildt

Dokter Bart Morlion over zijn boek 'Pijn' in Interne Keuken

Non-Fictie Interne Keuken

Dokter Bart Morlion is iets wat niet bestaat: pijnkundige. Er is wel een duur woord voor: algologie, maar er bestaat geen diploma in de pijnkunde. De kennis is vanuit het vakgebied van de anesthesie gekomen. De algologie is een jonge tak van de geneeskunde. Tot voor een paar decennia dacht men wat u vermoedelijk ook denkt: pijn heeft een oorzaak, neem die oorzaak weg en de pijn zal verdwijnen. Als het mechanisme zo simpel zou zijn, zou Bart Morlion over pijn geen boek hebben geschreven.

'Pijn' is een introductie tot die jonge wetenschap. Bart Morlion heeft het geschreven vanuit passie, maar ook vanuit ergernis. Ergernis over hoe het er in de medische wereld aan toe gaat, en af en toe ook ergernis over de verwachtingen en eisen van patiënten. En van potentiële patiënten. Wij springen achteloos met ons lichaam om.

Pijn hoort bij het leven, wees er blij mee. Het is onze alarminstallatie, ze beschermt en waarschuwt ons als er iets misgaat in ons lichaam. Zonder pijn overleven we niet.

Hier past een nuancering. Acute pijn hoort bij het leven. Maar er is ook pijn die geen nut meer heeft: chronische pijn, voortdurende pijn, een geheimzinnige vorm van lijden waarbij het verband tussen de pijn en de oorzaak ervan is vervaagd. Chronische pijn is meestal pijn zonder een nuttig doel. Acute pijn dient ervoor om je organisme te beschermen. Bij chronische pijn heb je telkens opnieuw een prikkeling, bijvoorbeeld bij reuma. Het is niet zozeer de prikkel die de hoofdoorzaak is, maar de alarminstallatie die niet meer juist werkt. Heel veel signalen worden al in het ruggenmerg verwerkt en gefilterd en dan pas gaat het naar de hersenen. Het ruggenmerg wordt wel eens een 'pijnpoort' genoemd. Pijnpoorten kan je beïnvloeden (vb. door emoties, wrijven, vloeken...). Maar er zijn patiënten waarbij de pijnpoort wagenwijd openstaat...de verlaging van allerlei drempels voor prikkels is kenmerkend voor chronische pijn. Sommige mensen krijgen bijvoorbeeld al pijn onder de douche of hun lichaam staat in brand gewoon door de zomertemperaturen. Vaak ontstaat chronische pijn ook na operaties. De chirurg heeft zijn werk wel goed gedaan, maar het pijnsysteem stopt niet. Vaak nestelt het zich ook in het brein. Een tweede operatie of tweede keer schade aan het gebied brengen, gaat de pijn zelfs soms nog verergeren. En dan komen de patiënten bij dokter Morlion terecht. Die eigenlijk de patiënten liever eerder in zijn pijncentrum ontvangt, voor de operaties.

Je kan de zenuwbanen niet zomaar doorsnijden, hoewel dat bijvoorbeeld bij Ischias tot in de jaren 80 in Amerika wel eens gebeurde, maar je kon dan wel niet meer stappen. Sommigen zouden daarvoor wel nog kiezen en vragen bijvoorbeeld een amputatie. Maar Morlion zegt dat je na een amputatie initieel een verbetering zal zien, maar het is niet duurzaam en de pijn komt soms daarna erger door. 'Alle amputaties die vermijdbaar zijn, proberen we te vermijden', zegt Morlion.

Wat kan je dan wel doen tegen de pijn? Ontstekingsremmers en pijnstillers? Pijnstilling voor acute pijn werkt niet bij chronische pijn. Het probleem ligt in de zenuwen, ruggenmerg en in het brein en niet zozeer in onstekingsprocessen in je vinger of je rug.

Morfine kan soms in tegenstelling tot aspirine en paracetamol wel werken, maar je hebt risico op verslaving. De conclusie in het boek is: aanvaarding. Dat ruggenmerg en dat brein speelt een belangrijke rol. En dan legt Morlion het 3 pijler-systeem uit aan de patiënt:

  1. Pillen, spuiten, technische onderzoeken en chirurgie (werkt bij sommigen, maar bij de meesten van de pijnpatiënten niet (meer))
  2. Beweging- en oefentherapie (kan pijnpoorten sluiten)
  3. De psychosociale pijler (train the brain concept)- inzetten op cognitieve therapieën

Bart Morlion verwacht geen grote doorbraken in de toekomst rond chronische pijn, omdat het vaak meer een sociaal probleem is. Morlion verwacht dan ook na de coronacrisis een golf van vooral vrouwelijke patiënten met chronische pijnen en dat door de hele emotionele context. Pijn is verweven met het stresssysteem van het lichaam. De gevoeligheid voor deze chronische pijn is hoger bij vrouwen dan mannen. Hoewel vrouwen doorgaans een hogere pijngrens hebben dan mannen, kijk maar naar de bevalling. De acute pijn van een bevalling is heel snel weg, omdat je het geluk van een baby in de plaats krijgt. En pijnen die essentieel veel minder erg zijn, kunnen veel langer blijven aanslepen. Alles hangt hier dus duidelijk van emoties en context af.

Herbeluister het gesprek op Radio1.be

Lees ook meer over het interview bij De Madammen op Radio2.be

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief