'De Avonden' van Gerard Reve wordt 75 jaar - Dirk De Wachter en Tom Lanoye gaan erover in gesprek

Fictie Radio 1

Volgend jaar is het precies 75 jaar geleden dat 'De Avonden' van Gerard Reve gepubliceerd werd. De Studio in Antwerpen organiseert een aantal Reve-avonden met psychiater Dirk De Wachter als gastheer.

Tom Lanoye over 'De Avonden' in Culture Club

'De Avonden' is het naargeestige maar dolkomische relaas van Frits van Egters, een jonge man die inwoont bij zijn ouders, in het naoorlogse Nederland. Een van de hardcore fans van Reve is Tom Lanoye. Hij vertelt over de betekenis van het boek voor hem.

Voor Tom was het een veel latere ontdekking dan zijn buddy in de literatuur, Herman Brusselmans, die het wellicht voor zijn twintigste gelezen heeft. 'Ik heb heel goed literatuur gedoceerd gekregen op het college in Sint-Niklaas, door Anton van Wilderode zelfs, die mij heel veel heeft geleerd, maar Reve en Boon waren daar niet bij. Om allerlei redenen...Ik ben eigenlijk ingestapt via de twee brievenboeken: 'Op weg naar het einde' en 'Nader tot U' en dan pas ben ik aan het iconische debuut begonnen.

'Sloeg het in als een bom?' vraagt presentator Bent Van Looy hem. 'Niet helemaal', vertelt Lanoye. Hij had dit wel met 'Oostakkerse gedichten' van Hugo Claus.

Hij vond 'De Avonden' een heel straf boek en hij heeft het een paar jaar geleden herlezen. Op het einde van Reve's schrijversschap was hij niet meer zo'n fan van de auteur.

Ultieme adolescentenroman

De beklemmende sfeer van het burgerlijke naoorlogse Nederland is overheersend in 'De Avonden'. Je hebt nog van die romans: Nescio met 'Titaantjes' en er is de grote internationale roman die 4 à 5 jaar jonger is, 'Catcher in the Rye'. Ik heb beide een paar jaar geleden, kort na elkaar herlezen, en ik kan je met de hand op het hart verzekeren: ik vind 'De Avonden' van Reve veel beter. 'Catcher in the Rye' is alleen maar die adolescentenroman en dat gevoel in Amerika. 'De Avonden' is ook een adolescentenroman, maar tegelijk zo veel meer, gaat Lanoye verder.

Reviaanse taal

Die typsiche plechtstatige reviaanse taal was in 'De Avonden' voor het eerst te lezen. Volgens Lanoye is dat een onmisbaar component: 'Er is een literaire resonans naar de statenbijbel. Het prachtige Nederlands dat je al kon lezen bij schrijvers voor hem. Hij komt uit een communistische familie - dat gedram - allerlei dingen klinken erin mee.'

Reve-cultus

'Waar komt de Reve-cultus vandaan?' wil Van Looy weten. ' Een belangrijk kenmerk van Reve is dat hij ambigue is, ook politiek, in sommige uitingen, ook als het bijvoorbeeld over apartheid ging. Eén van de belangrijkste teksten over Reve is geschreven door Mulisch die hij vaak aanviel, maar het ironische van de ironie in dit essay, is: 'het ironsiche van ironie is dat het op een bepaald moment geen ironie meer is'. Dit is het gevoel dat ik heb bij Reve, zonder dat mijn bewondering afneemt, dat je wel soms moet oordelen. Er zitten passages bij die me politiek niet bevallen. Maar net als bij Céline - ga je een boek niet afwijzen omdat je het niet eens bent met bepaalde uitdrukkingen van de schrjver. Lanoye vindt de idolatrie wel té groot. Tom heeft Reve ooit ontmoet en heeft vooral veel bewondering voor de vakman.

'Je raakt nooit uitgepraat over Reve'

In De Studio in Antwerpen is Lanoye één van de gasten van Dirk De Wachter tijdens een Reve-avond. Volgens de mythe schreef Reve 'De Avonden' op aanraden van zijn psychiater. Volgens Lanoye heeft de psychiater er vooral voor gezorgd dat Reve heeft ontdekt dat hij een schrijver was. 'Je raakt nooit uitgepraat over Reve': dit is volgens Lanoye dé definitie van een goede auteur.

Herbeluister Tom Lanoye in Culture Club op Radio 1 Select.

Dirk De Wachter over 'De Avonden' in Espresso

Voor Dirk De Wachter is 'De Avonden' de aanleiding geweest om psychiater te worden. Dit vertelt hij in 'Espresso' op Klara. Zijn leraar Nederlands sprak over het boek 'dat we nu nog niet mochten lezen op 15 jaar maar dat later wel belangrijk zou zijn. Ik ben het diezelfde avond in de bilbiotheek gaan halen. Ik was van mijn paard gebliksemd door de stijl en sfeer.' Het is tot vandaag voor hem een betekenisvol boek gebleven: 'Het gaat heel erg over eenzaamheid, het leven en wat een raar gedoe het allemaal eigenlijk is. De absurditeit van het bestaan is alleen nog maar relevanter geworden.'

Na Tom Lanoye op 20 september, gaat De Wachter op 27 oktober ook met Saskia De Coster en Tobi Lakmaker in gesprek over het boek. Het is voor De Wachter een genoegen in het boek te mogen duiken voor zo'n groot publiek, vertelt hij.

Herbeluister Dirk De Wachter in Espresso op Klara Select.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief