Erik Van Grieken

'De ziel van Parijs' van Dirk Velghe lezen is bijna even leuk als naar Parijs gaan

Non-fictie Radio 1

Ben jij ook zo'n fan van Parijs? Dirk Velghe heeft 'De ziel van Parijs' geschreven. Dat boek lezen is bijna even leuk als naar Parijs gaan. Het is geen toeristische gids met favoriete musea, winkels en bistro's. Het is een zoektocht naar de ziel van de inwoners van stad. Het boek telt zeshonderd pagina's en tijdens Interne Keuken wordt samen met Dirk Velghe één thema uit het boek uitgelicht nl. dat van Napoleon III.

Napoleon III, de vergeten keizer

Wist je dat er geen enkele straat in Parijs vernoemd is naar Napoleon III? Napoleon III is een vergeten keizer! Voor alle duidelijkheid: er is een Napoleon als voornaam en een Napoleon die een volgnummer heeft. De eerste is de illustere oom: Napoleon Bonaparte die de eeuwigheid ingaat met zijn naam. De andere gaat de eeuwigheid in met een nummer. Hij is zeven jaar als Napoleon terugkeert uit Elba en de Mars op Parijs start om zich daarna voor te bereiden op de Slag van Waterloo die hij zal verliezen.

De neef draagt ook de naam Bonaparte. De Bonanpartes moeten de baan ruimen en op de vlucht slaan en in ballingschap gaan. De kleine Louis Napoleon vlucht met zijn moeder naar Zwitserland. De neef is al op jonge leeftijd in politiek geïnteresseerd en neemt deel aan schermutselingen in Europa.

Stilaan rijpt de gedachte in het spoor van zijn beroemde oom te treden. Hij krijgt steun vanuit Londen voor zijn politieke project en via een aantal politieke pionnen in Parijs, onder meer (Victor) de Persiny en generaal (Louis-Eugène) Cavaignac slaagt hij erin zich te laten verkiezen in het parlement in 1848, net na de arbeidersrevolutie, bloedig neergeslagen door Cavaignac.

Tegen het eind van het jaar worden er ook presidentsverkiezingen gehouden die hij wint op een democratische manier. Napoleon had geen bloed aan zijn handen, in tegenstelling tot zijn presidentiële tegenstrever Cavaignac, en wordt dus president van de Tweede Republiek. Hij vindt het echter maar niets dat zijn ambtstermijn maar vier jaar gaat duren - hij kan zijn grote idealen niet realiseren in die korte tijd - en één jaar voor zijn mandaat verstrijkt, pleegt hij een staatsgreep. Dit is de reden waarom hij later uit de Franse geschiedenisboeken wordt geweerd. Nochtans wordt die staatsgreep in een referendum niet afgewezen en krijgt hij een zogenaamde goedkeuring.

Georges-Eugène Haussmann

Het uitzicht van Parijs werd onder Napoleon III ingrijpend veranderd. Het middeleeuwse Parijs werd platgegooid en de brede boulevards met de typische Parijse appartementen zoals we ze nu kennen werden aangelegd. Napoleon III stelde een 'préfet de la Seine' aan voor het administratieve beheer: Georges-Eugène Haussmann.

Toen Napoleon III in ballingschap in Londen verbleef, zag hij hoe Londen verbouwd werd na de grote brand van 1666. De verfraaiing van Parijs stond hoog op de agenda van Napoleon III, een opdracht die hij toevertrouwde aan zijn steunpilaar Haussmann. Haussmann was geen architect en ook geen urbanist, vertelt Velghe in Interne Keuken. Hij heeft rechten gestudeerd en volgde les aan het conservatorium. Als kind groeide hij op in Parijs en moest hij op weg naar het lyceum, door smalle straatjes lopen, de urine die uit de ramen werd gegooId, ontwijkend, tussen de ratten en de vuilnis een weg banend. Hij was asmatisch en is tot tweemaal toe moeten geëvacueerd worden uit Parijs omwille van de slechte luchtkwaliteit. Om de zoveel jaar had je een cholera-epidemie. Hij kende heel goed het verband tussen armoede, epidemieën, slechte behuizing, overbevolking, besmet drinkwater en de voortdurende opstanden en onlusten die daaruit voortvloeiden.

Gezondmaking, doorstroming en verfraaiing

Zijn plan van aanpak bestond uit drie delen en de verfraaiing stond pas op de derde plaats. Op de eerste plaats stond de gezondmaking, gevolgd door 'circulation': hij wilde ruimte maken en zorgen dat er een betere doorstroming kwam in de stad.

Presentator Koen Fillet had zelf onthouden dat die brede boulevards er kwamen om vlotte troepenbewegingen mogelijk te maken in geval van opstanden en om vrije doorgang te geven aan de kogels. Dit is een mythe die Velghe ontkracht. Er zat geen miltiaire strategie achter en gezondheid was prioritair. De helft van het werk van Haussmann bevindt zich niet boven maar onder de grond. Vers drinkwater werd aangevoerd via viaducten dat in grote ondergrondse reservoirs terechtkwam, elke straat werd voorzien van riolen, toen ongezien in de hele wereld.

La Zone

Hij heeft enorm veel huizen laten platgooien en er is een belangrijk verschil tussen de linker- en de rechteroever, vertelt Velghe. In die tijd werden kamers verhuurd per matras, de bewoners weken ook uit naar La Zone, krotwoningen buiten de omwallingen van Parijs. Daar bestaan trouwens ook foto's van. Er woonden in La Zone ooit 330.000 mensen in een niet georganiseerde structuur samen in een soort van bidonville.

Gentrificatie

Politici zagen met lede ogen hoe Haussmann carte blanche kreeg van Napoleon III en van Parijs een grote bouwput maakte. De bankiers beden tot God dat de projecten tot een goed einde zouden gebracht worden.

Voor Velghe is de bilan van Haussmann zeer positief: hij heeft een stad van de middeleeuwen gekatapulteerd naar de moderne tijd. Vooraleer een wijk werd afgebroken werd die gefotografeerd en zo gedocumenteerd door fotograaf Charles Marville. De zin om naar Parijs te gaan verdwijnt onmiddellijk bij het zien van die foto's, vertelt Velghe: donkere, infectueuze middeleeuwse straten die hij vervangen heeft door gevelbeelden die uniek zijn.

Gentrificatie - het opschonen van de stad en dan komen de rijken daar wonen - vat presentator Sven Speybrouck het samen. Als je netto-bruto neemt is er wel vooruitgang: de cholera is bestreden en Parijs is een stad geworden waar het aangenaam om wonen was. Haussmann zorgde er ook voor dat acute zieken in ziekenhuizen in het centrum van de stad terechtkwamen en de revalidatie in ziekenhuizen gelegen aan de rand van de stad werd georganiseerd. Hij liet ook artsen en vroedvrouwen aanwerven. Het was een totaalplan.

Haussmann vs Napoleon III

Haussmann heeft wel straten en pleinen die naar hem zijn vernoemd, Napoleon III enkel een pleintje voor de Gare du Nord. Naopleon III gaat de geschiedenis in als conservatief maar had ook uitgesproken liberale opvattingen: hij stond voor het stakingsrecht, geen arbeid op zondag, het toelaten van meisjes tot het onderwijs...Hij vond dat 'de industrialisatie een draaimolen was die zonder regulator haar eigen kinderen opeet. Je kan hem niet onder één hoed vatten', besluit Velghe.

Napoleon III ligt, in tegenstelling tot zijn oom, roemloos begraven in Engeland (Saint Michael's Abbey in Farnborough), waar hij gestorven is na een val van zijn paard.

Herbeluister Interne Keuken met Dirk Velghe over Parijs op Radio 1 Select.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief