De website langzullenwelezen.be gaat begin volgend jaar offline en de informatie wordt sinds 1 november niet meer aangevuld. Wil je op de hoogte blijven van het laatste boekennieuws uit de VRT-programma's en leestips ontvangen? Schrijf je dan hier in voor de wekelijkse nieuwsbrief.

Erik Van Grieken

'De moord op de kunst' van Thomas Crombez over: Waarom bestaat kunst?

Non-Fictie Interne Keuken

Sinds mensenheugenis wordt er over gediscussieerd: wat is kunst? Gelukkig kunnen wij, 21ste-eeuwers, het eenvoudigweg aan Wikipedia vragen. En wat staat daar? 'Er bestaat geen algemeen geaccepteerde definitie van kunst. Wat wel en niet onder kunst wordt verstaan, is onderwerp van voortdurende controverse.' Ja maar hey...

Wat is kunst? Als u het weet, mag u het zeggen. En dan verdient u wellicht een plekje in het volgende boek van Thomas Crombez. Hij is kunstfilosoof en heeft net De moord op de kunst uit, een volgens Koen Fillet, zeer lezenswaardig boek - prachtig vormgegeven ook - over het probleem kunst en hoe daar in het verleden over werd gedacht.

Kunst is dus een probleem. In de zin van: je kan er over filosoferen. Je zou kunnen zeggen dat kunst pas kunst werd op het moment dàt men er over ging filosoferen. Daarvoor was het slechts versiering, of een religieus voorwerp, of een geheugensteun aan een belangrijke gebeurtenis. Pas toen de filosofen er zich mee gingen bemoeien, werd kunst kunst.

Het overzicht van Thomas Crombez begint bij Plato, grondlegger van de filosofie. Plato vond kunstenaars leugenaars en bedriegers. Plato was ervan overtuigd dat onze kennis van de wereld onbetrouwbaar is. Wat wij waarnemen is slechts een schaduw van de werkelijkheid. En kunstenaars maken van die bedrieglijke schaduw dan nog eens een imitatie. Dat is onbetrouwbaarheid in het kwadraat. Afvoeren. Plato wou kunstenaars uit de samenleving verbannen.

Tegenover Plato's moord op de kunst staat het romantische beeld van de kunstenaar: iemand die de uitzonderlijke gave heeft de essentie van het bestaan vorm te kunnen geven, op een manier die de wetenschap of de filosofie overstijgt. De kunstenaar als een soort niet-religieuze profeet.

Men heeft een hele periode gedacht dat er een norm bestaat voor kunst. Maar je kan niet objectief uitmaken wat mooi is of kunst is. Het woord kunstenaar bestond zelfs niet, dat was een vakman, een technicus. De monnik mocht zeker niet signeren en moest bescheiden blijven. Omstreeks 1800, in de tijd van de verlichting, begint zich iets als de kunstmarkt te ontwikkelen. En ontstaat er persoonlijke smaak. Kunst wordt deel van de uitdrukkingswijze van de verlichte mens. Het wordt ook een statussymbool. In het begin moest je vooral oude meesters kopen. Het is de persoonlijke smaak die filosofen meer beginnen te onderzoeken. En ze buigen zich over de vraag hoe rijm je je persoonlijke smaak ook met algemene gangbare smaak.

Herbeluister de uitzending op Radio1.be

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief