De geschiedenis van de Koh-I-Noor - ten onrechte de grootste diamant ter wereld genoemd

Non-Fictie Interne Keuken

De Koh-I-Noor heeft de reputatie de grootste diamant ter wereld te zijn. Ten onrechte, dat is hij niet. Maar de Koh-I-Noor is wel de beroemdste diamant ter wereld. Met straten voorspong. En hij werd gestolen. De dief heet Groot Brittannië, het slachtoffer van de diefstal is India. Of Pakistan. Of Afghanistan. Die drie landen eisen de Koh-I-Noor van Groot-Brittannië terug. Het ziet er niet naar uit dat de Britten zullen toegeven: de Koh-I-Noor blijft waar hij is: bij de kroonjuwelen in de Tower of London.

William Dalrymple en Anita Anand zijn twee Britse historici die over de geschiedenis van de Koh-I-Noor een boek hebben geschreven dat nu werd vertaald. Catherine Regout heeft het boek voor Interne Keuken gelezen. Ze is curator van het DIVA, het museum voor diamant, zilver en edelsmeedkunst aan de Suikerrui in Antwerpen.

Het rijk der Mongolen- De schatkist van de wereld

Eigenlijk was India lange tijd het enige land waar diamanten gevonden konden worden in rivieren. Daar kon je bij wijze van spreken diamanten gewoon oprapen. De vraag is wie ooit de Koh-I-Noor opgeraapt heeft en dat weten we niet. Er zijn veel mooie verhalen over. In het boek lees je vaak: het zou zo kunnen zijn, maar ook niet. Het gaat terug naar vele jaren voor Christus. Er gaan veel verhalen de ronde, maar het boek begint met de eerste Mongoolkoning Barboer, in 1526 is hij zijn rijk begonnen. Ze hadden veel liefde voor mooie voorwerpen, edelstenen, kunst en poëzie en ze hadden veel geld. Er zijn ook veel reizigers, met onder meer Vlaamse afkomst, die daar heen gingen. Die reizigers wisten echt niet wat ze daar zagen. De Tavernierkaai heet niet zomaar Tavernierkaai. Jean-Baptiste Tavernier is de eerste handelaar en Europeaan geweest, met roots in Vlaanderen dus , die in de schatkamer geweest is. Hij heeft zes reizen gemaakt, onder meer mede door de koning van Frankrijk gefinancierd. In zijn memoires kan je het nalezen. Maar er zijn nog meer reizigers geweest die er over schrijven. 'De keizer was behangen met juwelen met reuze parels, robijnen en diamanten. Het is de schatkist van de wereld,' werd er geschreven.

Koh-I-Noor, de schuld van alle onheil

In het boek wordt de geschiedenis van India beschreven. De Koh-I-Noor heeft heel wat strijden en gevechten veroorzaakt. Mensen werden dus bijgelovig en gaven de steen zelfs de schuld van alle onheil. India vandaag de dag heeft andere grenzen als toen. Afghanistan en Pakistan waren ook een tijdje deel van India. Er zijn dus verschillende landen die beweren dat ze de rechtmatige eigenaar zijn.

De Koh-I-Noor kwam plots ook in het rijk van de Sikhs, nadat de Britten het rijk van de Mongolen verslagen hadden. De Maharadja was aan het eind van zijn levensdagen en hij wilde al zijn rijkdommen wegschenken aan de arme mensen om een goed karma te hebben voor hij sterft. De historici raken daar het spoor van de diamant kwijt. Na de dood van Maharadja volgt er een periode van machtsstrijden. Je leest in het boek over heersers die traag worden vergiftigd, over wegrottende neuzen, gloeiende naalden waarmee ogen worden uitgestoken, koninginnen die levend worden verbrand en een geketende keizer wiens kroon wordt volgegoten met kokend lood.

Tienjarige heerser schenkt Koh-I-Noor onder druk aan de Britten

En dan komt de tienjarige Duleep Singh, hij is de nieuwe Maharadja. De Britten verslaan de Sikhs. En dat jongetje van 10 sluit met de Britten het vredesverslag en schenkt de Koh-I-Noor onder druk aan de Britten toen. Hij werd heel erg bang gemaakt door de Britten, nadat hij onder meer van zijn moeder gescheiden was. Hij droeg de Koh-I-Noor aan zijn bovenarm en hem werd geleerd dat dat iets heel belangrijks is en hij miste die steen dan ook enorm. In 1849 wordt hem een juridisch document voorgelegd, de capitulatievoorwaarden waren erger dan ze hadden verwacht. 'De enige die de chaos konden verhinderen waren zijn Britse bondgenoten', werd hem verteld. En die eisten niets minder dan de complete overgave. Hij kon niet anders dan zijn naam onder dat document zetten.

Koh-I-Noor was ooit groter

Toen hij nog in India was, was de Koh-I-Noor 190 karaat, zo'n 40 gram. Toen was hij één van de grotere stenen ter wereld. De Koh-I-Noor komt aan in Groot-Brittannië. En hij zal op de wereldtentoonstelling uitgestald worden, maar dat was een enorme tegenstelling voor het publiek omdat het zo erg opgeklopt werd op voorhand. Hij fonkelde ook niet, omdat hij op een niet-Europese manier geslepen was, zonder perfecte facetten. De Indiërs wilden vooral de grootte houden van de stenen en niet de schittering. Dan hebben ze van alles geprobeerd om hem beter te laten uitzien: ander kussentje, andere belichting,.... En uiteindelijk heeft de Britse koning beslist om de steen te laten slijpen. En daardoor is hij nu bijna de helft kleiner.

In de kroon van Queen Mother

De steen werd dan in de kroon van Queen Mother gezet. De steen zou ongeluk brengen, maar enkel aan mannelijke leiders, zeiden ze. De diamant zit al zeventig jaar in een vitrinekast in de Tower. Ze prijkt dus op de kroon. De koningin-moeder is de laatste die ze heeft gedragen: in 1952, tijdens de kroning van koningin Elisabeth.

De huidige koningin heeft de kroon nooit gedragen. Het is misschien bijgeloof of eerder een probleem van de dekolonisatie, te politiek beladen. Duleep Singh ging uiteindelijk ook naar Engeland. Toen hij ouder was, ging hij zich vragen stellen, ook omdat hij zijn moeder niet mocht zien. Hij wou de steen terug, maar dat is hem niet gelukt. Er waren nog momenten waarop dit aangegrepen had kunnen worden, bijvoorbeeld bij de onafhankelijkheid van India. De laatste keer dat je de Koh-I-Noor kon zien, was op de begrafenis van de Queen Mother. Maar daar is dan door de Sikhs veel protest op geweest.

Hoe het verder moet met die diamant? 'Je kan niet zomaar alles teruggeven, want dat zijn heel de musea binnen de kortste keren leeg, maar misschien moet de context er wel bij gezet worden', sluit Regout af.

Herbeluister het gesprek in Interne Keuken op Radio1.be

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief