De 'Ontdenk Afrika' - boekenlijst van Nadia Dala, curator van 'Het Betere Boek'

Boekentips Het Betere Boek

Nadia Dala is samen met Omar Ba curator van Willemsfonds’ literair festival 'Het Betere Boek' in het teken van 'Ontdenk Afrika'.

In oktober verovert 'Het Betere Boek' voor de tiende keer de stad Gent. 'Ontdenk Afrika' betekent een tabula rasa. ‘Dat betekent dat we ons losmaken van zoveel mogelijk vooropgestelde meningen over schrijvend talent en literatuur uit Afrika, zowel positieve als negatieve,’ zegt Dala. In dit artikel tipt ze 10 boeken die bij deze visie aansluiten.

  1. 'Kinderen van de Gabalawi'-Nagieb Mahfouz:

    Had ik op school meer auteurs uit Afrika gelezen, ik was beter gewapend geweest tegen de onwetendheid van mijn toenmalige leeftijdsgenoten over het continent. Pas op mijn twintigste ontdekte ik Naguib Mahfouz. Dat mijn vaderland Marokko en Egypte dezelfde “lingua franca” deelden en dat de Egyptische literaire grootmeester Mahfouz over het hele Afrikaanse continent gevierd werd: het maakte dat ik mijn rug eindelijk kon rechten. No more bullshit about my fucking roots.

  2. 'El-himar min al-sharq (De ezel uit het Oosten)'-Mahmoud El-Saadani:

    Na mijn licentiaat Arabistiek en Islamkunde liep ik stage bij de krant 'The Middle East Times' in Cairo. Daar wilde ik enkele in het Westen minder gekende auteurs in het Arabisch ontdekken. Mijn privé-lerares Arabisch was fan van de Egyptische satiricus Mahmoud El-Saadani en van zijn boek 'De ezel uit het Oosten.' El-Saadani geldt als een pionier van de satire in zijn thuisland. Dat maakte hem niet erg populair bij de machthebbers. Na een lange periode in ballingschap keerde hij terug naar Egypte onder het regime van wijlen president Hosni Moebarak.

  3. 'De gevangene'-Malika Oufkir en Michèle Fitoussi:

    Een sterk boek van en over een vrouw die verstrikt geraakte in de politieke intriges van de Marokkaanse makhzen. Een aangrijpend, ruw en ontroerend verhaal. Waar gebeurd ook. Onder de zogenaamde 'loodzware jaren' van wijlen koning Hassan II werden politieke tegenstanders zwaar aangepakt. Dit boek deed me begrijpen waarom mijn vader zijn continent de rug had toegekeerd. Malika Oufkir was de dochter van de rechterhand van koning Hassan II: generaal Mohamed Oufkir. Na een mislukte staatsgreep wordt Malika met haar familie gedeporteerd naar het zuiden van Marokko. Wat mij naast de gruwel vooral greep, was de schoonheid van haar overlevingskracht. Een verhaal van politieke gevangenschap door de ogen van een vrouw.

  4. 'Paravion'-Hafid Bouazza:

    Deze auteur uit de diaspora vertaalde niet alleen eeuwenoude Arabische gedichten naar het Nederlands, hij heeft ook verstand van klassieke Westerse muziek. En dat verklaart zijn genie. In 'Paravion', 'De voeten van Abdullah' en 'Momo' bestijgt Bouazza de (in mijn ogen destijds moegestreden) Nederlandse taal en vrijt hij haar op zodat ze weer kon glimmen. De opwinding ontdek je in de cadans van zijn zinnen en dankzij de poëzie waarmee hij alles omwikkelt. Literaire verrukking. Zijn barokke stijl, de manier waarop hij de Nederlandse taal optilt naar ongenaakbare hoogtes… deze drie werken heb ik verschillende keren gelezen, de melodieën onderlijnd. Een grote liefde voor Bouazza dus.

  5. 'De ontheemde'-Malika Mokeddem:

    ''- Hoer!' Ik krijg een schok. 'Hoer!' Meer nog dan het navrante beeld van de straat, meer dan de aanblik van de woestijn plant dit woord Algerije in me als een mes….'
    Deze passage illustreert het aangrijpende 'De Ontheemde' van de Algerijnse Malika Mokeddem. We zijn nog maar enkele pagina’s ver en een eerste mokerslag slaat je al murw. De rauwe passages, het prachtige taalgebruik…de vrouwenhaat, zo ongegeneerd beschreven. Het was alsof ik alles al lezend herkende in dit werk. Malika Mokeddem heeft me bevrijd van alle schaamte om de vaak toegedekte zijde van het vrouw-zijn te belichten dankzij deze 'De Ontheemde'. Ik ben haar dankbaar.

  6. 'Zoon van haar vader'-Tahar Ben Jelloun:

    Tahar Ben Jelloun is uiteraard dé moderne literaire vader van de Maghreb. Hij schreef zijn volledig oeuvre in het Frans, wat hem voor mij zeer toegankelijk maakte omdat ik tweetalig Frans/Nederlands ben opgevoed. In 1985 werd hij bekend met het boek 'L’enfant de sable'. Het is een verhaal over Marokko na de kolonisatie en hoe individuele vrijheden opgebouwd kunnen worden. Maar wat mij vooral aansprak is het magisch realisme in dit boek. Jelloun stond trouwens ook op de shortlist voor de Nobelprijs Literatuur. Op een avond interviewde ik Tahar Ben Jelloun voor een live publiek in Brussel. Het was een droom die uitkwam. En ik beken: de kritische vragen liet ik achterwege. Ik aanbid Ben Jelloun.

  7. 'De verworpenen der aarde'-Frantz Fanon :

    Fanon was een Frans-Martinikaanse psychiater, schrijver, Pan-Afrikaans filosoof, vrijheidsstrijder en revolutionair. Ik leerde zijn werk begin jaren ’90 kennen. Als beginnend journaliste bij de toen nog erg links gekleurde krant De Morgen in Brussel was dat. Op café duwde een collega van de buitenlandredactie mij dit boek in handen. 'De verworpenen der aarde' heeft me wakker geschud.
    In dit boek van 1961, ingeleid door Jean-Paul Sartre, vindt Fanon zijn inspiratie in de Afrikaanse strijd voor de bevrijding van het Europese koloniale juk. Maar de auteur wil meer dan een nationale of economische onafhankelijkheid: het continent moet her-ontwaken. De verworpenen der aarde is een referentiewerk in de Derde Wereld.

  8. 'Achter de sluier'-Fatima Mernissi:

    'Het zal nooit goed gaan met Marokko, zolang de vrouw niet geëmancipeerd is.' Het had een uitspraak van de Marokkaanse sociologe en feministe Fatima Mernissi kunnen zijn. Maar het waren de woorden van een anonieme migrant: mijn vader. Achter de sluier (1975) is een klassieker op het gebied van antropologie en sociologie van vrouwen in de Arabische wereld, het Middellands Zeegebied of moslimgemeenschappen in het algemeen. Dat een vrouw kanttekeningen durfde plaatsen bij de geldigheid van enkele hadiths (uitspraken en tradities die aan de profeet Mohamed werden toegeschreven), is een straffe zet. Dat Mernissi luidop poneerde dat ze de ondergeschiktheid van vrouwen die ze in de islam ziet niet noodzakelijk in de Koran vindt, is historisch. Het islamitisch feminisme is sterk aanwezig in Afrika. Maar ik verkies de versie van deze onverschrokken Mernissi. Misschien wel om deze uitspraak: 'Indien vrouwenrechten een probleem zijn voor sommige moderne (mannelijke) moslims, dan is dat niet omwille van de koran, noch omwille van de profeet en nog minder omwille van de islamitische traditie. Het is omdat haar rechten in conflict zijn met de belangen van de man.'

  9. 'De lammeren Gods'-Yasmina Khadra:

    Mohammed Moulessehoul is de echte naam van Yasmina Khadra, de Algerijnse auteur die in het Frans schrijft. Hij is geboren in de Algerijnse Sahara en moest al op zijn 9de naar de kadettenschool van het leger. Dat hij in de jaren ’90 de radicale AIS (armée islamique du salut) bestreed, maakte hem voor mij bijzonder. Want midden jaren ‘90 schreef ik samen met journalist Wim de Neuter het boek “Allah weent om Algiers”, over de opkomst van de partij FIS (Front Islamique du Salut) en de gewapende AIS.
    In 'De lammeren gods' beschrijft Yasmina Khadra hoe het leven in het Algerijnse dorpje Ghachimat verandert als de jonge fundamentalist Abbas terugkeert.

  10. 'The book of forgiving (Het boek van vergeving)'-Desmond en Mpho Tutu:

    Aartsbisschop Desmond Tutu, winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede, voorzitter van The Elders en voorzitter van de Waarheids- en Verzoeningscommissie van Zuid-Afrika schreef samen met zijn dochter, de eerwaarde Mpho Tutu, een handleiding over de kunst van vergeving.
    Een inspirerend werk.
    Iedereen kan transformeren en 'genezen'. Ook dankzij literatuur.
Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief