Volkskrant

'De bange mens' van Daan Heerma Van Voss - een zoektocht naar de oorsprong van de angst

Non-Fictie Culture Club

Schrijver Daan Heerma Van Voss schreef het non-fictie boek 'De bange mens' een zoektocht naar de oorsprong van de angst. Ideaal om het in Culture Club met hem te hebben over angst in de kunsten en kunstenaars met angsten.

De korte samenvatting van het boek luidt zo:

Wat is angst? Die vraag heeft Heerma van Voss, van jongs af aan geplaagd door angsten, lang beziggehouden. Maar diep graven durfde hij niet. Totdat zijn ex-vriendin hem op een herfstochtend een opdracht gaf – hij moest het fenomeen angst doorgronden, voor het te laat was, voor hemzelf én hun relatie. Dat moment betekende het begin van een lange reis, door tijd en ruimte, langs filosofen, wetenschappers, kunstenaars en angstlijders, van de Vallée de Misère naar Jakarta en San Francisco en vervolgens weer terug naar Nederland. Onderweg kan de auteur ook zijn eigen jeugd, de geschiedenis van zijn familie en de farmaceutische industrie niet ontwijken. Is angst erfelijk bepaald? Is er een verband tussen angst en agressie, of creativiteit? In Nederland zijn inmiddels meer dan een miljoen mensen gediagnosticeerd met een angststoornis. Hoe is het zover gekomen? ‘De bange mens’ is een boek over iets dat ons allemaal aangaat.

Verband tussen kunst en angst?

Eerst ging Hermaa van Voss alles lezen over angst, dat was chaos en uiteindelijk ging hij alles samenvatten. Hij schreef het boek en maakte er ook een podcast bij. Hij omschrijft ook hoe een angstaanval aanvoelt: 'je weet niet waar de angst start in je lichaam, je krijgt weinig adem, je hyperventileert, het is een geweldig verlammende ervaring'- die bij Heerma van Voss gepaard gaat met allerlei angstgedachten. Heel veel angsten gaan over de angst voor de angst zelf. Het verhaal van de angst kon Heerma van Voss terug brengen naar zijn familie. Zijn overgrootvader woonde in Indonesië en verzamelde instrumenten en trok het oerwoud in om muziek van daar vast te leggen. Hij werkte te veel en in zijn brieven omschrijft hij zijn angstaanvallen. Het was een vreemde ervaring om te zien dat ook zijn overgrootvader en zelfs diens dochter, zijn oma dus, tekenares en beeldhoudster er ook last van hadden. Zelf is hij schrijver en zijn moeder had er ook last van. Is er een verband tussen angst en kunst dan? 'Er is een verband te vinden tussen je plek niet weten in de wereld en op zoek gaan naar die plek en die plek zelf gaan maken. Het is een drijfveer van je willen uiten. Er is inderdaad een correlatie. Maar niet alle mensen met angstaanvallen zijn creatief en ook niet alle creatievelingen krijgen angstaanvallen', legt Hermaa van Voss uit.

'Er is geen eenduidige oplossing voor angst'. Is die angst een 'sta-in-de- weg' bij het schrijven?
'Ja, dat is mijn grootste vijand'. In het boek heeft hij het ook over Sylvia Plath en er is een computeranalyse over haar taalgebruik gemaakt. Je kon aan de hand van haar schrijfsels wel merken hoe het met haar ging. 'Ze gebruikte als het slecht ging veel 'Ik' en haar blik werd steeds nauwer en ze ging bepaalde metaforen gebruiken: kooien, verdrinken, grotten, stolpen. En toen ze bijna stierf werd haar woordgebruik steeds schraler', legt Hermaa van Voss uit. 'Dat is zeer herkenbaar', gaat hij verder. 'Angst voelt aan als je intuïtie. Dan schrijf ik iets op en vind ik het helemaal niks. En dan heb ik geen idee of het echt zo is of dat het gewoon angst is. Dat is verlammend.'

Angst als metgezel van het leven

'De schreeuw' van Munch is het klassieke voorbeeld van angst in de kunst. Waarom is het net dat werk dat de angst zo perfect verbeeldt? 'Het beeldt de wanhopige angst goed uit, er zijn ook beelden van hem die de sociale angst uitbeelden. Je herkent de wanhoop, de zintuigen werken niet meer heel juist in het schilderij, de lucht golft bijvoorbeeld', legt Hermaa van Voss uit.
Een vriend van Hermaa van Vos is een comedian en hij komt ook voor in het boek. Hij zoekt soelaas in medicijnen en dan wordt hij bang of hij nog wel grappig kan zijn. Hermaa van Vos vindt dat er te snel medicijnen voorgeschreven worden, maar bij sommigen kan het wel helpen. Zelf heeft hij 7 jaar medicijnen genomen. Het schrijft wel makkelijker nu zonder medicijnen. Hij moet de verdoving minder doorbreken. 'Maar het wisselgeld is wel dat ik meer ervaar en er veel dagen zijn waarop ik niet kan schrijven. Maar ik heb er 3 jaar voor nodig gehad - zo lang duurde het om het boek te schrijven- om te aanvaarden dat angst een soort metgezel blijft voor de rest van mijn leven', besluit Hermaa van Voss.

Herbeluister het gesprek in Culture Club hieronder:

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief