In 2021 herdenken we Paul van Ostaijen - duik in de wereld van de dichter met de leestips van het Paul van Ostaijengenootschap

Boekentips LangZullenWeLezen

2021 wordt postuum een feestjaar voor Paul van Ostaijen. Niet alleen wordt de 125ste verjaardag van de dichter gevierd, ook zijn meesterwerk Bezette Stad wordt 100 jaar.

Op de site paulvanostaijen.be houdt het Paul van Ostaijengenootschap je op de hoogte van de evenementen, publicaties en van alles wat beweegt in de wereld van Van Ostaijen.

Dit literair genootschap zet zich al meer dan tien jaar in om het werk en de nalatenschap van de dichter van Bezette Stad levendig te houden. De vereniging geeft zelf kleine boekjes uit, ondersteunt uitgaven in het binnen- en buitenland en organiseert regelmatig muzikale, theatrale en andere evenementen rond het werk van Van Ostaijen.

Zo sloeg het Paul van Ostaijengenootschap in het coronajaar 2020 de handen in elkaar met Vlaams-Nederlands Huis deBuren voor het multimediale kunstenaarsproject Besmette Stad.

Voor wie het oeuvre van Paul van Ostaijen wil (her)ontdekken of wie in de wereld van de dichter wil duiken, is er dit overzicht met leestips samengesteld door het Paul van Ostaijengenootschap:

1. Besmette Staddiverse auteurs

Vanaf de eerste lockdown in 2020 kregen in totaal meer dan honderd Vlaamse en Nederlandse kunstenaars de vraag een artistiek antwoord te formuleren op een gedicht uit Bezette Stad. Onze wereld was gelukkig niet bezet, maar wel besmet en het bleek bijzonder vruchtbaar om een eeuw nadat Van Ostaijen vorm gegeven had aan zijn wereld in crisis na te denken over hoe we vorm kunnen geven aan onze wereld in crisis. Besmette Stad is een bloemlezing uit de bijdragen en verschijnt op 22 februari 2021.

2. Bezette Stad – Paul van Ostaijen

In de zomer van 1920 besloot Van Ostaijen dat hij de internationale avant-garde eens wilde laten zien hoe de moderne poëzie er volgens hem uit zou moeten zien. Het expressionisme was op sterven na dood, het futurisme was in zijn ogen slechts stoerdoenerij, dada combineerde prachtige vormgeving met saaie gedichten… dat moest beter kunnen. In Bezette Stad portretteerde hij de door de Eerste Wereldoorlog uiteengerukte wereld in even uiteengerukte poëzie. Tegelijkertijd is de bundel een spannend verslag van Van Ostaijens belevenissen tijdens de oorlog in het bezette Antwerpen.

3. Boem Paukeslag – Matthijs de Ridder

In Boem Paukeslag vertelt Matthijs de Ridder hoe Van Ostaijen ertoe kwam zijn kapotte tijd te vangen in het grootste literaire experiment dat de internationale avant-garde zou voortbrengen. Tegelijkertijd neemt hij de lezer mee op strooptocht door de verlaten straten, de ruïnes en het kolkende nachtleven van het bezette Antwerpen. Met veel gevoel voor het historische detail destilleert hij zo het verhaal uit de fragmentarische dichtbundel Bezette stad. Verschijnt op 22 februari 2021.

4. Music-Hall – Paul van Ostaijen

Met deze bundel begon het allemaal voor Paul van Ostaijen. In 1916 verraste hij de Vlaamse letteren met zijn debuut Music-Hall. Niet eerder had een dichter met zoveel overgave het moderne leven omarmd. In swingende verzen beschreef Van Ostaijen het leven in een moderne stad, vol elektrische trams, cinema’s en variététheaters. Hier was een jonge dichter opgestaan die zijn eigen weg baande en die zich weigerde te voegen naar om het even welke poëticale of politieke norm.

5. De feesten van angst en pijn – Paul van Ostaijen

Van Ostaijens àndere Berlijnse bundel. Toen de dichter eind oktober Antwerpen ontvluchtte en zijn toevlucht zocht in Berlijn was hij naarstig op zoek naar een nieuwe manier om zijn wereld te vangen in verzen. Die zoektocht was niet gemakkelijk. Hoe houd je je immers staande in een wereld die uit elkaar aan het vallen is? Van Ostaijen vond al snel de metafoor van de angstige dans. Overal in de bundel proberen mensen ondanks hun ‘angst’ zo sierlijk mogelijk te bewegen. Of dat de oplossing is? Natuurlijk niet, maar het levert wel prachtige poëzie op.

6. Sämtliche Gedichte – Else Lasker-Schüler

Van Ostaijen kreeg nogal eens het verwijt zijn poëzie van de moderne Duitse dichters te hebben afgekeken. Merkwaardig genoeg vertelden zijn criticasters er nooit bij bij wie dan precies. Van Ostaijen was de kwaadste niet en hielp deze letterkundigen graag een handje. Hij noemde Else Lasker-Schüler als een van zijn voornaamste invloeden. ‘Uw verzen zijn als sterren die de onmetelijkheid van de hemel beduiden’, schreef hij in het gedicht dat hij in Het sienjaal aan haar wijdde.

7. Marc – Paul van Ostaijen en Paul Verrept

De nagelaten gedichten van Paul van Ostaijen lijken soms wel kinderversjes. Dat heeft Van Ostaijen met opzet gedaan. Het kinderversje was voor hem misschien wel de meest volmaakte vorm van taalspel. Maar er is natuurlijk meer. Onder de vredige oppervlakte van de tafereeltjes die hij oproept, schuilt altijd een verraderlijke ruimte. Paul Verrept is er met zijn tekeningen in geslaagd om de spanning tussen de belevingswereld van het kind en de fundamentele vragen die daaronder schuilen, te treffen. Een boek voor jong en oud.

8. Lesabéndio – Paul Scheerbart

‘De grootste duitse schrijver is Paul Scheerbart’, meende Paul van Ostaijen. ‘Hij schrijft prachtige Nijlpaarden- Asteroïden- en andere romans. Ontzaggelik menselik en kosmies.’ Lésabendio is zo’n fantastische asteroïdenroman. Het verhaal gaat over wezens die op een merkwaardige dubbelplaneet wonen, waarvan ze er echter maar eentje goed kennen. Zo kennen ze als het ware ook maar één kant van zichzelf. Pas als ze de mysterieuze zusterplaneet gaan ontdekken, wordt hun bestaan compleet.

9. Explicador - Sander Pleij

De jonge onderzoeker S heeft nog slechts een dag om een baanbrekend manifest te schrijven. Hij meent daarin het geheim van het leven te kunnen ontrafelen. Op diezelfde dag wachten hem ook nog een paar andere taken. Bovendien springt de vertelling regelmatig naar de jaren 1918-1921, de periode waarin Paul van Ostaijen zichzelf al een even onmogelijke opdracht heeft gegeven. Pleij wekt zo een deel van Van Ostaijens biografie tot leven.

10. Dix-neuf poèmes élastiques – Blaise Cendrars

‘Zie-je, Cendrars, dat is iemand.’ Van Ostaijen was niet heel scheutig met complimenten, maar de Zwitsers-Franse dichter Blaise Cendrars kreeg van hem alle lof toegezwaaid. Waarom? Omdat Cendrars volgens hem de kunst verstond om in zijn ongebreidelde fantasie de werkelijke wereld nooit uit het oog te verliezen en andersom. Samen met Profonde aujourd’hui rekende Van Ostaijen Cendrars’ elastische gedichten tot diens beste werk.

Herbeluister ook 'Close to van Ostaijen' met Matthijs de Ridder en Ward Bogaert op Radio 1.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief