Charlotte Van den Broeck sluit het Boekenfeest af en kiest de winnaar van de boekenplank

Boekenfeest Radio 1

Touché sloot vandaag Het Boekenfeest af vanuit een lege expohal in Antwerpen. Een volle anderhalve meter boekenplank verhuisde naar een gelukkige lezer die zich deze week kenbaar heeft gemaakt via #boekenfeest. Het laatste boek dat eraan toegevoegd werd, is dat van dichteres Charlotte Van den Broeck. Zij schreef de essaybundel ‘Waagstukken’ over architecten die ten onder zijn gegaan aan hun eigen creaties. Donderdag weet ze of ze met dit boek ook de Boekenbon Literatuurprijs wint.

Lees hier meer over het boek 'Waagstukken'



Ik voel me vaak een bedrieger

Over de lege expohallen zegt Van den Broeck dat 'het verrassend sereen is vergeleken met de afgelopen edities van de Boekenbeurs. Rauw, alles kaal en bloot.' Ze vertelt hoe ze ter voorbereiding van haar boek naar Napels trok en er bij een bijzondere vrouw in een air bnb sliep en toen ze haar over het thema van haar boek vertelde, waarschuwde ze Van den Broeck en stelde haar voor om naar de psychiater te gaan. Uit een bezorgdheid over wie gaat dat boek lezen en wat moet een jonge vrouw met het thema suïcide? Ze kreeg die waarschuwing daarna nog van mensen.

In haar boek schrijft ze dat ze het druk heeft. 'Ik heb veel gepubliceerd en veel gereisd de laatste jaren en ik was erg overprikkeld, maar ik wilde in die toestand leven. Ik was precies iemand die het alleen maar druk had. Ik ben daar noodgedwongen op terug gekomen. De nominatie van mijn boek 'Waagstukken' heeft me meer zelfvertrouwen gegeven. Ik lijd aan het 'imposter syndrome', iets waar vooral vrouwen last van hebben blijkbaar. Het gevoel dat je een bedrieger bent en elk moment ontmaskerd kan worden.'

Herbekijk deel 1 en deel 2 van Touché op VRT Nu

Geen boeken thuis en toch altijd gelezen


'Mijn ouders waren geen lezers. Ik wel altijd. Ik had vroeger heel lang haar, dat mijn moeder altijd föhnde en dan las ik ondertussen. Ik ben dan Engelse en Duitse literatuur gaan studeren in Gent. Ik ben ook de eerste in de familie die naar de universiteit ging. De vraag op familiefeesten popte steeds op: Waarom ga je helemaal naar Gent om boeken te gaan lezen. Ik voelde me soms wel een vreemde eend in de bijt. Die studie in Gent heeft me enorm gevormd. Ik was 18 en nog nooit in het buitenland geweest. Ik was wereldvreemd en ben op mijn 18 koortsig beginnen lezen. En dat heeft me plotsklaps volwassen gemaakt.' Van den Broeck is dus gegroeid en gevormd door de boeken.

Na haar studie Germaanse talen, trok ze nog naar het conservatorium in Antwerpen voor de opleiding Woord. Over het gebouw van de Singel vertelt ze: 'Onwezenlijk hoeveel uren ik daar doorgebracht heb en ik heb dus een intieme relatie met dat gebouw.' Op haar 27 had ze haar Master Woord en zat ze erg met de vraag- 'hoe ver ga je daar in?' Ze had al 2 dichtbundels uit en ze vroeg zich af 'hoe ga ik in godsnaam leven van poëzie?' Ze wilde er echt voor gaan en heeft de moed bij mekaar geraapt om zich toch als voltijdse schrijver te zien.

Herbekijk deel 3 op VRT Nu

Paul Celan en Ingeborg Bachmann die haar de vele mogelijkheden van literatuur bijbrachten

De opleiding Woord in Antwerpen was in vele opzichten betekenisvol. Mensen met naam en faam gaven er les. Ze werd onder meer begeleid en opgeleid door Lucas Vandervost en Ilja Leonard Pfeijffer. 'Lucas heeft me geleerd hoe ik naar taal kijk. Ik moest uren Pablo Neruda lezen. Een lyrische stapeling. Ik voel me heel erg geschoold daardoor. En dat heeft me heel veel grond gegeven en daar ben ik blij om.'

In 2016 mocht ze mee naar de Frankfurter Buchmesse. Dat was voor haar een heel belangrijk moment. 'Dat was een irreële situatie. Ik vond het al spannend als ik naar Amsterdam mocht. Die Buchmesse heeft heel wat deuren geopend. Ik mocht naar tal van lezingen in het buitenland en kreeg waardering van collega's. En dat heeft me veel moed gegeven.'

Kan je leven van het schrijven? 'Dat is nu natuurlijk veel moeilijker door de coronacrisis. Het is een heel onregelmatig leven. Vroeger was ik erg rebels tegenover '9 to 5'- banen en veel structuur en ik begin het heil daar wel van in te zien.'

'De ontmoeting met dichter Nikola Madžirov uit Macedonië waar ik vaker mee geprogrammeerd stond blijft me bij. Over een paar jaar wint hij de nobelprijs, daar ben ik zeker van. Hij worstelt erg met zijn jeugd in Joegoslavië en schrijft prachtige gedichten. En hij zei ooit tegen mij: 'You don't finish a poem, you abondone a poem'. Dichters zijn handelaars in pijn. We proberen met een blad papier iets over te brengen.

Van den Broeck haar favoriete dichter is Paul Celan. 'Het zou fantastisch zijn om hem te spreken, maar ik denk dat we zwijgzaam in een kamer zouden zitten. Hij heeft de holocaust meegemaakt en was een Duitstalige Roemeense Jood en ook hij heeft zichzelf van het leven ontnomen. Ik heb ooit 1 misdaad gepleegd. Ik heb het verzameld werk van Paul Celan uit een kast ontvreemd die niet de mijne was. Ik kijk dus uit naar de nieuwe verzamelbundel.'

Maar ook Ingeborg Bachman, vriendin van Celan, heeft een plekje in het hart van Van den Broeck. 'Dat was een schrijversliefde van mythische proportie. Ze hebben elkaar leren kennen in de context van 'Gruppe 47', het is een onstuimige liefde geworden, die je kan nalezen in hun correspondentie 'Herzzeit', zo heet het boek. Er staan veel verwijzingen naar elkaars werk in. De verwijzingen zijn boeiend en voyeuristisch. Het is ongelukkig afgelopen, hij heeft niet voor haar gekozen en ze is vroeg gestorven.'

'Malina' van Bachman neemt Van den Broeck vaak mee in bad. 'Ik heb er mijn thesis over geschreven , het werd me aangeraden door een docent. Het is onstuimig, gewelddadig, expressief, emotioneel geschreven en een rondtrappen met taal.'

Herbekijk deel 4 op VRT Nu

Haar eindexamen gitaar heeft Van den Broeck nooit afgelegd, omdat ze een erg emotionele reactie had op het stuk muziek van Brouwer dat ze moest spelen. Ze kon het niet juist overbrengen en dat vond ze een mislukking.

Herbekijk deel 5 op VRT Nu

Komt het weer goed met Amerika?

Ze is hoopvol en blij met de uitslag in Amerika. 'In 2016 was ik heel verontwaardigd. Voor het boek 'Waagstukken' heb ik de oostkust van Amerika bezocht en ik ben ook naar de Midwest gereisd. Ik was er op een vreemd historisch moment, januari 2019, 'government shutdown' was bezig. Washington was compleet verlaten. Er waren heel wat mensen hun job kwijt en ze schoolden zich om tot bijvoorbeeld Uber-chauffeur. In het Midwesten lagen dan weer kranten waar pro-Trump nieuwstukken in stonden en ik kon vanuit Europees standpunt dat niet begrijpen. De gespletenheid in Amerika was er erg aanwezig, familieleden die anders gezind waren en anders gestemd hadden spraken niet meer met mekaar.'

Op een bepaald moment heeft Van den Broeck ook iets onveiligs meegemaakt in Amerika. 'Mijn vriend was aan het rijden op weg naar Denver. We hadden een lange besneeuwde weg voor de boeg, mijn vriend stopte voor een lifter, het was een 'tekstboekmoordenaar'. Hij bleek geen gestrande reiziger te zijn maar een soort highway priester, die mensen wilde bekeren. Hij was echt een fantast en schotelde moordlustige scenario's voor en we hebben hem snel weer uit de auto gegooid.'

Trump heeft ons één ding bijgebracht: fakenieuws. 'De term heeft zich zeker gezet. ik vind het een van de meest angstaanjagende veranderingen die ik in mijn leven heb meegemaakt. Er bestaat veel filosofie over werkelijkheid en waarheid, maar het is een absolute pervertering. Complottheorieën die ontstaan , dat is angstaanjagend. Je kan ook met bepaalde mensen moeilijker spreken omdat je geen 'common ground' meer vindt'. Wat zou helpen?, vraagt Lesage. 'Meer 'twijfel', zeker niet meer opinies.'

Ook de aanslag in Wenen heeft Van den Broeck erg geraakt. Ze kent de stad goed. 'Als je de straatnaam hoort, zie je jezelf daar nog wandelen, het werd daardoor heel concreet. En Wenen is de laatste plek waar je een terreurdaad verwacht, omdat het iets hardnekkig 'altmodisch' heeft. Het is ook een zeer optimistische, stijlvolle stad. Ik denk aan die oude salonsferen, het is een soort groot openluchtmuseum en lange tijd de navel van Europa geweest. Ik heb er ook een hoop persoonlijke herinneringen.'

Herbekijk deel 6 op VRT Nu

Kan poëzie de wereld redden?

De titel 'Nachtroer' voor één van Van den Broeck haar gedichtenbundels heeft ze van een Antwerpse nachtwinkel. De naam van de winkel is eigenlijk een vertaalfout. 'In de nacht laten de zeemannen hun 'roer' zakken, zei de eigenaar van de nachtwinkel, hij bedoelde eigenlijk anker', vertelt Van den Broeck.

'Woorden temmen' is een reeks van Charlotte Van den Broeck. 'Sommigen noemen het een poëzie doe-boek. Het boek is opgebouwd naar mogelijke manieren om een gedicht te interpreteren (gevoelens, prikkelingen). Het zijn manieren om toegang te krijgen tot een tekst. Er staan ook echt doe-opdrachten in. Hugo Claus nam een boekje mee naar een museum of dierentuin en het is wat je ook zou kunnen proberen.'

'Denk je dat je met poëzie de wereld verbeteren?', vraagt Lesage. Dat is een heel hoge verwachting die poëzie moet waarmaken. Letterlijk kan het de wereld niet redden maar het kan van een hoge betekenis zijn. Ik zat met vragen tussen taal en werkelijkheid waarvan ik dacht dat taal dat kon overbruggen. Hoe meer ik erover nadenk, hoe dieper die kloof wordt. Maar ik begin het meer en meer te omarmen als een daad van rebellie. Omdat poëzie stellingen open breekt, het is bij uitstek de manier van twijfelen.'

'Ik zag een foto van Stefan Hertmans en je zag hem lezen en er zat een heel voetbalstadium naar de lezing te luisteren. Dat was op het internationaal festival Medellin in Colombia en dat is naar het schijnt echt een gemeenschapsbouwend evenement: de arbeider en intellectueel verenigen zich daar. Dat lijkt me ongelooflijk om dat te mogen meemaken'.

Herbekijk deel 7 op VRT Nu

De liefde

Van den Broeck heeft een zwak voor romans met het thema 'ongelukkige huwelijken'. 'Is je geliefde daarvan op de hoogte?', vraagt Lesage. 'Ja zeker, het is een vervelende neiging van een schrijver om meer te zien in het gebrek dan in het geluk.' Haar geliefde is mediëvist, iemand die gespecialiseerd is in de middeleeuwen. Lesage vraagt zich af hoe het gesprek bij de koffie in de ochtend verloopt? 'Dan spreken we niet , ik ben dan erg geconcentreerd.' Het was de literatuur die hen samengebracht heeft.

'Ik geloof heel erg in gelijkheid ongeacht seksen, gender, afkomst,...en ik geloof ook in de liefde en de literatuur en in de kracht van kennis. Door dingen te leren kan je verandering te weeg brengen.'

Herbekijk deel 8 op VRT Nu

Toekomst en de winnaar van de anderhalve meter boekenplank

Volgend jaar wordt Van de Broeck 30. Ze heeft er nog niet veel 'ideeën' over. 'Wat zou je nog willen in het leven buiten de poëziewedstrijd winnen?', vraagt Lesage. 'Naar het Medellin festival gaan dus en nog veel boeken schrijven'.

Ze schrijft een boodschap in haar boek, dat op de anderhalve meter boekenplank van Radio 1 gaat, die weggegeven werd in deze laatste uitzending van het Boekenfeest. Zij mocht de winnende foto uitkiezen. 'Een rood verlichte kamer met een man die een theekransje hield met zichzelf voor zijn boekenkast' en zij vond het een heel 'jaloersmakend tafereel.' De winnaar wordt opgebeld en hij geeft blijkbaar les aan de hogeschool en leest met zijn leerlingen veel boeken.

Herbekijk deel 9 op VRT Nu

Charlotte Van den Broeck sluit het Boekenfeest af en kiest de winnaar van de boekenplank

De winnende foto van de anderhalve meter boekenplank van Radio 1

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief