Catherine Vuylsteke las 'Koningen van Shanghai' over twee Joodse families die aan de basis liggen van het moderne Shanghai

Non-fictie Klara

Twee Joodse families, de Sassoons en de Kadoori's, bouwden begin 20ste eeuw in Shanghai een zakenimperium uit. Enkele decennia later konden ze vanuit Shanghai duizenden Europese Joden redden die bedreigd werden door het nazisme. De Amerikaanse journalist Jonathan Kaufman tekende hun verhaal op in 'Koningen van Shanghai', verschenen bij Prometheus. Catherine Vuylsteke las het boek.

De Sassoons en Kadoori's: twee Joodse dynastieën in Shanghai

Catherine kent de stad goed want ze heeft er gestudeerd en is er nadien nog vaak naar teruggereisd. 'Koningen van Shanghai' gaat over twee Joodse dynastieën die elkaar beconcurreren maar van Shanghai de wereldstad gemaakt hebben zoals we ze nu kennen. 'Als je naar Shanghai gaat, valt het op dat het geen stad is zoals een andere stad in China', vertelt Catherine in Pompidou. 'Zo is er de heel statige straat de 'Bund', gelegen aan de oever van de rivier Huangpu. Bund is geen Duits maar een Urdu-woord en dit komt omdat de Joodse families die zich in Shanghai vestigden tussen 1842 en 1949 (tot aan de communistische machtsovername in China), in hoofdzaak uit India kwamen. En dat Urdu-woord betekent 'een straat langs een stroom'.

De Sassoons en de Kadoori's waren oorspronkelijk Joden afkomstig uit Bagdad, in het Ottomaanse Rijk. Daar woonde al 800 jaar lang een grote welvarende groep Joden die de schakel vormde tussen de lokale bevolking en het Ottomaanse hof tot er in 1828 een conflict ontstaat tussen de Ottomaanse heerser en de Joodse elite. Op dat moment denkt de oudste zoon van de familie Sassoon, David, het conflict te kunnen beheersen door naar de Ottomaanse leider in Instanbul te trekken. De sultan oordeelt echter dat de lokale Ottomaanse bestuurder gelijk heeft en David belandt in de gevangenis. Zijn vader kan hem vrijkopen en David, die het zakenimperium van de familie zou verderzetten, moet als een dief in de nacht vertrekken.

Hij komt terecht in de Iraanse stad Bushire, gelegen aan de Perzische Golf, waar hij via de Britse East India Company verneemt dat het zeer goed zaken doen is in Bombay. Hij trekt naar Bombay op het moment dat de Britten er op het hoogtepunt van hun politieke en economische macht zijn. Hij besluit zijn fortuin en lot te verbinden aan dat van de Britten die op dat moment bezig zijn met hun verdere imperialistische optocht in Azië. De Britten zijn ontevreden over de onevenwichtige handelsbalans met China. Er was heel veel import van goederen zoals zijde en thee maar de Chinezen hadden weinig interesse in Britse exportproducten.

De Britten hebben dit opgelost door opium te gaan pushen in China, zeer tegen de zin van het Chinese hof. Na twee Opiumoorlogen, telkens beslecht in het nadeel van de Chinezen, moeten deze laatsten gebieden afstaan aan de Britten die op zoek zijn naar vrijhandelszones aan de Chinese kust. Een van die gebieden wordt Hongkong en later volgt ook Kowloon. Het is op het moment, net na de Tweede Opiumoorlog, dat de opiumhandel legaal wordt, dat de Sassoons groot fortuin maken.

De familie Sassoon is één van twee families waarover het boek gaat. De Kadoori's zijn, in tegenstelling tot de Sassoons, minder welgesteld maar zullen via de Sassoons opklimmen, meer bepaald via de Sassoon-school. 'De Sassoons hadden het allemaal goed bekeken', vertelt Catherine. 'In hun expansie hadden ze, eerst in India, later in China, in de uitbouw van hun imperium heel betrouwbaar personeel nodig. Daarom zetten ze zelf scholen op waar ze Joodse jongens uit niet zo'n welgestelde families naartoe halen om ze op te leiden tot trouwe klerken. Ze richten ook The Hongkong and Shanghai Banking Corporation (HSBC) op zodat ze een kredietstroom hebben, ze investeren in nieuwe technologieën zoals de telegraaf. Ze weten dat opiumimperium uit te bouwen en één van die jongens uit die Sassoon-school is Elly Kadoori, een pientere jonge man die eerst een functie krijgt in Weihaiwei, een andere vrijhandelszone van de Britten. Alleen gaat het daar mis: de pest breekt uit, de bazen zijn net met vakantie en Elly besluit ontsmettingsmiddel uit de loods te halen om niet alleen de gebouwen maar ook om de mensen te behandelen. Dit had hij niet mogen doen van de Sassoons en hij verliest zijn baan.' Elly Kadoori zoekt zelf zijn weg in het zakenmilieu van Shanghai. 'De Kadoori's zijn menslievender en staan dichter bij het volk, hoewel ze ook nooit écht Chinees gaan worden' gaat Catherine verder.

Wat is hun blijvende invloed op Shanghai? Beide families zorgden voor het uitzicht van de stad met haar vele art-deco gebouwen. Ze bouwden er een zakenrepubliek uit waar ook de Communistische Partij gebruik maakte van de politieke en persvrijheid om er conferenties te houden. Zij schiepen tussen 1842 en 1949 het moderne hedendaagse Shanghai. Spoiler alert: beide families hebben uiteindelijk 'hun broek gescheurd' aan het hele Shanghai-verhaal.

'Koningen van Shanghai' van Jonathan Kaufman is vanaf 20 januari te verkrijgen bij de (lokale) boekhandel.

Herbeluister hieronder Catherine Vuylsteke in Pompidou.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief