Catherine Vuylsteke leest 'Vrij. Opgroeien aan het einde van de geschiedenis' van Lea Ypi

Biografie Pompidou

Catherine Vuylsteke las 'Vrij' van Lea Ypi, een verslag over opgroeien in Albanië na de val van het communisme. Het boek is verschenen bij De Bezige Bij.
Lea Ypi groeit op in Albanië, een van de meest geïsoleerde landen ter wereld, waar communistische idealen de plaats van religie innemen.

Marxisme

Ze is op haar achttiende, in 1997 was dat, vertrokken uit Albanië en op verschillende plaatsen in Europa gaan studeren. Er was een grote discussie bij haar thuis. De ouders waren er niet tegen dat ze in het buitenland ging studeren, maar dat ze filosofie zou studeren en dat ze het aan de London School of Economics dan nog zou hebben over Marxisme vonden ze onbegrijpelijk, daar waren haar ouders heel erg klaar mee.

Wat haar ouders en grootouders meegemaakt hebben is een intergenerationeel trauma. Haar boek is het verhaal van haar prille kindertijd tot ze vertrekt op haar achttiende. Na de revolutie in '91 zal ze de waarheid over haar familie leren. Ze weet wel als kind dat er iets niet in de haak is. Ze is zelf helemaal gek op oom Enver Hoxha, de dictator die tot 1985 aan het roer stond in Albanië en waar heel veel klasgenootjes grote foto's van bij zich thuis hebben hangen. En bij haar thuis niet. Ze vraagt verschillende keren of ze ook zo'n foto kunnen hangen. Dan zijn er steeds excuses als 'de fotokader is nog niet in klaar'. En als hij sterft is iedereen droevig maar haar familie niet. En dan gooit ze het in de groep: 'Jullie houden niet van oom Enver'. En dan zegt een vriend van de familie, heel kwaad: 'Dat mag je nooit zeggen dat je ouders niet van hem houden'. Op een bepaald moment komt een ver familielid aan en wordt gezegd: 'Die is nu ook afgestudeerd'. Maar dat was codetaal voor iemand die vrijgelaten is uit de gevangenis.

Toch een gelukkige kindertijd

Albania was een land met altijd lange rijen en lege rekken in de winkel. Maar eigenlijk is ze zeer gelukkig als kind en heeft ze het gevoel dat ze leven in volle vrijheid. Maar haar vader en moeder behoorden tot het oppositiekamp. Haar familie waren mensen van zeer goede huize. En daarom is 1991 zeer traumatiserend voor haar. Haar ouders zijn intellectuelen die zich niet konden vinden in het systeem. En die daarom een 'biografie' hebben: Ze zijn van slechte klasse-komaf, omdat haar ouders tot de bourgeoisie behoorden en tot de onderdrukkers van het volk. Dus zij is blij en vrolijk en haar ouders praten daar niet over. Het is typisch in zo'n landen dat ouders niet over zichzelf praten omdat ze hun kinderen wilden beschermen. De oma sprak haar kleindochter altijd in het Frans toe. Dus zij was wel opener erover, maar dat vond Lea zelf maar niets.

Het hoeft geen verhaal van kommer en kwel te zijn- zo'n kindertijd. Ze schrijft er ook over met humor. Ze beschrijft hoe het portret van Stalin je toelacht en dat staat in contrast met de moorden die hij liet plegen. En dan de ommekeer, die voor vader en moeder het moment van bevrijding moeten zijn. Maar voor haar is dat afschuwelijk: want hoe moeten ze plots vrij zijn, als je je altijd al vrij hebt gevoeld. En wat moet er daarna komen en vader en moeder hebben daar heel andere gedachten over. Het wordt geen gelukkige tijd voor Albanië. Enerzijds heb je het verhaal van de minikosmos van de familie Ypi en anderzijds heb je het verhaal van Albanië. Dat ook te weinig gekend is. Het allerlaatste communistische land in Oost-Eruopa dat zijn regime ten val heeft gebracht.

Herbeluister de boekbespreking hieronder:

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief